Những bước tiến và thách thức trên hành trình số hóa

Ngày Chuyển đổi số quốc gia (10/10) năm nay diễn ra trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang khẩn trương triển khai Nghị quyết 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ảnh minh họa.

Một năm sau khi Nghị quyết 57-NQ/TƯ được ban hành, có thể nhận thấy chuyển đổi số đã trở thành một ưu tiên chính trị rõ rệt, được đặt ngang hàng với các chiến lược phát triển hạ tầng và thể chế khác. Con số 679 nhiệm vụ được triển khai trên toàn quốc, trong đó 277 đã hoàn thành, 378 đang tiến hành đúng tiến độ và chỉ còn 24 quá hạn, không chỉ phản ánh sự vào cuộc mạnh mẽ của hệ thống chính trị, mà còn minh chứng cho sự thay đổi tư duy trong quản trị quốc gia. Đáng chú ý, riêng trong năm 2025, các bộ ngành và địa phương đã hoàn thành 186 nhiệm vụ trọng tâm, qua đó cho thấy quyết tâm “số hóa từ gốc” đã bắt đầu chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Tuy nhiên, thể chế và chính sách nhiều khi chưa theo kịp thực tiễn, khiến nhiều lĩnh vực còn thiếu hành lang pháp lý rõ ràng để khuyến khích sáng tạo. Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, dữ liệu còn phân mảnh, khiến hiệu quả quản lý dựa trên dữ liệu thời gian thực chưa đạt như kỳ vọng. Nhân lực số, đặc biệt ở cấp cơ sở, vẫn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng. Sự chênh lệch giữa trung ương và địa phương là một minh chứng điển hình: tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình ở địa phương mới đạt 15%, trong khi mục tiêu đặt ra cho năm 2025 là 80%.

Trong khu vực doanh nghiệp, một khảo sát giữa năm 2025 cho thấy khoảng 69% doanh nghiệp mới ở mức ứng dụng chuyển đổi số cơ bản, 16% đạt mức tích hợp hệ thống, 10% số hóa toàn diện và 5% chưa bắt đầu. Đằng sau những con số này là thực tế: phần lớn doanh nghiệp vẫn chỉ “số hóa công cụ” - tức biến giấy tờ thành tệp điện tử - chứ chưa thay đổi mô hình kinh doanh hay văn hóa tổ chức. Thiếu vốn, thiếu nhân lực số và thiếu lộ trình chiến lược đang là những rào cản lớn.

Thể chế - chìa khóa cho giai đoạn mới

Nhận diện rõ các điểm nghẽn, Bộ Khoa học và Công nghệ đã khởi thảo Luật Chuyển đổi số, dự kiến trình Quốc hội vào cuối năm nay. Đây được xem là bước ngoặt pháp lý quan trọng, tạo nền tảng để chuyển đổi số trở thành động lực phát triển quốc gia. Dự luật sẽ chính thức coi hạ tầng số là hạ tầng chiến lược quốc gia, huy động sự tham gia của cả Nhà nước và xã hội để đầu tư đồng bộ, xanh, an toàn và bền vững.

Đáng chú ý, chi phí chuyển đổi số của doanh nghiệp sẽ được tính vào chi phí hợp lệ khi xác định thu nhập chịu thuế. Quy định này không chỉ giảm gánh nặng tài chính mà còn khuyến khích doanh nghiệp chủ động đầu tư dài hạn. Đồng thời, Luật cũng khuyến khích nghiên cứu, phát triển công nghệ nội địa theo định hướng “Make in Vietnam”, ưu tiên sản phẩm Việt trong các dự án sử dụng ngân sách. An toàn an ninh mạng, bảo vệ quyền lợi công dân, đặc biệt là trẻ em và người yếu thế, cũng được xác định là nguyên tắc trung tâm. Điều đó phản ánh triết lý “con người là trung tâm” của tiến trình chuyển đổi số.

Song hành với khung pháp lý là nỗ lực nâng cấp hạ tầng. Chỉ riêng năm 2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chỉ đạo xóa tình trạng “lõm sóng” điện thoại tại 238 thôn bản, phối hợp với EVN đưa điện đến 117 thôn chưa có điện. Hệ thống 5G được mở rộng với mục tiêu đạt 68.457 trạm vào cuối năm, phủ sóng tới 90% dân số. Đặc biệt, việc triển khai tuyến cáp quang biển quốc tế do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ, kết nối trực tiếp với Singapore, cho thấy nỗ lực nâng cao năng lực tự chủ trong hạ tầng chiến lược.

Ở khu vực doanh nghiệp, Bộ tiêu chí đánh giá mức độ chuyển đổi số được ban hành từ tháng 6/2025 đã trở thành công cụ để doanh nghiệp tự xác định vị trí của mình và xây dựng lộ trình thích hợp. Trên cơ sở đó, Đề án “Chuyển đổi số doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh giai đoạn 2026-2030” đặt mục tiêu hỗ trợ 1 triệu doanh nghiệp bước vào tiến trình số hóa, trong đó 20.000 doanh nghiệp đạt mức “Tinh anh”. Cơ chế Nhà nước hỗ trợ đối ứng tới 50% chi phí chuyển đổi số trong một năm được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Mục tiêu dài hạn được đặt ra đầy tham vọng: đến năm 2030, kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP và đến năm 2045 con số này là 50%, đưa Việt Nam trở thành một trong 30 quốc gia dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Để đạt được, ba trụ cột được xác định rõ ràng: Chính phủ số - quản lý bằng dữ liệu thời gian thực; Kinh tế số - năng động, cạnh tranh, khơi thông nguồn lực; và Xã hội số - nhân văn, an toàn, đặt con người ở vị trí trung tâm.

Ngày Chuyển đổi số quốc gia không chỉ là dịp tổng kết một chặng đường, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm đồng hành của toàn xã hội. Chuyển đổi số không phải đích đến ngắn hạn, mà là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên định, sáng tạo và nỗ lực bền bỉ. Thành công không đến từ một vài chính sách riêng lẻ, mà từ sự phối hợp đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng, đổi mới mô hình kinh doanh, phát triển nhân lực và xây dựng văn hóa số.

Quan trọng hơn, phải đặt người dân ở trung tâm. Một tiến trình số hóa bền vững không chỉ dựa vào công nghệ hay dữ liệu, mà còn ở việc bảo đảm quyền lợi công dân, tạo điều kiện cho họ tham gia và hưởng lợi từ thành quả phát triển. Khi những yếu tố đó được hội tụ, chuyển đổi số sẽ vượt ra ngoài phạm vi của một chương trình quốc gia, để trở thành nền tảng căn bản cho sự phát triển bứt phá của Việt Nam trong kỷ nguyên số toàn cầu.

Thu Uyên