Sự phát triển mạnh mẽ của AI đã mở ra kỷ nguyên mới cho truyền thông và sáng tạo nội dung. Nhưng song song với cơ hội, AI cũng kéo theo nhiều thách thức: vi phạm bản quyền, sai lệch thông tin, thiếu minh bạch nguồn gốc, lạm dụng hình ảnh cá nhân... Những thách thức này không chỉ đặt ra vấn đề pháp lý mà còn là thách thức về đạo đức xã hội.

Trong bối cảnh đó, VDCA đã giao cho Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) biên soạn Bộ Quy tắc sử dụng AI có trách nhiệm trong truyền thông số (DCC) - phiên bản 1.0. Bộ Quy tắc ra đời nhằm bổ trợ cho hệ thống pháp luật vốn đang được hoàn thiện, đồng thời cung cấp cho cộng đồng truyền thông một công cụ tham khảo thực tiễn, dễ áp dụng.

Ông Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam (VDCA). Ảnh TU.

Phát biểu tại buổi tọa đàm công bố Bộ Quy tắc được tổ chức sáng nay, 30/9, ông Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam (VDCA), nhấn mạnh: “Song song với việc ban hành các quy định pháp lý ‘cứng’ mang tính bắt buộc, Chính phủ khuyến khích xây dựng các bộ quy tắc ứng xử về sử dụng AI có trách nhiệm trong từng lĩnh vực. Nếu pháp lý là khung đảm bảo an toàn và công bằng, thì các bộ quy tắc chính là ‘la bàn’ định hướng để cộng đồng tự giác hành xử văn minh, minh bạch và có trách nhiệm hơn”.

Ông Hồng cũng lưu ý, giá trị của một bộ quy tắc không nằm ở văn bản, mà ở việc nó có được cộng đồng đón nhận và áp dụng trong thực tế. Theo ông, VDCA chỉ mới thực hiện bước khởi đầu, nhưng để Bộ Quy tắc “sống” trong đời sống truyền thông số thì cần sự chung tay của toàn xã hội - từ cơ quan quản lý, giới học thuật đến từng nhà sáng tạo nội dung.

Ông Nguyễn Đức Lam - Đại diện Viện nghiên cứu và Chính sách phát triển Truyền thông (IPS) trình bày tại Tọa đàm. Ảnh TU.

Đại diện Viện nghiên cứu và Chính sách phát triển Truyền thông (IPS), ông Nguyễn Đức Lam cho biết: để giải quyết thách thức của AI, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã ban hành khung quy tắc, từ châu Âu đến Mỹ, Nhật, Úc, Malaysia. Ví dụ, Liên minh châu Âu có Bộ Nguyên tắc điều chỉnh AI; Úc đưa ra 8 nguyên tắc đạo đức AI; Nhật Bản xây dựng Hướng dẫn AI cho doanh nghiệp; Mỹ ban hành Khung quản lý rủi ro AI của NIST.

Ở Việt Nam, hành lang pháp lý đang dần hoàn thiện như: Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 yêu cầu minh bạch sử dụng AI; Luật Quảng cáo 2012 (sửa đổi, bổ sung 2025) bổ sung trách nhiệm của người nổi tiếng khi tham gia quảng cáo; Dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ 2025 khẳng định sản phẩm không do con người trực tiếp sáng tạo sẽ không được bảo hộ quyền tác giả; Ngoài ra, Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý Internet, Nghị định 13/2023/NĐ-CP và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 cũng bổ sung cơ chế quản lý, chia sẻ, bảo vệ dữ liệu và nội dung số.

Có thể thấy, Việt Nam đang hòa nhịp với thế giới trong nỗ lực kiểm soát và định hướng AI. Tuy nhiên, với đa số người dùng - đặc biệt là những cá nhân hoạt động độc lập trên mạng xã hội - các quy định pháp lý vẫn còn xa lạ, khó tiếp cận. Đây chính là lý do cần đến một Bộ Quy tắc mang tính hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu, gần gũi với đời sống.

Làm rõ vấn đề đó theo của bà Nguyễn Lan Phương - Viện nghiên cứu và Chính sách phát triển Truyền thông (IPS), đại diện nhóm soạn thảo chia sẻ: Bộ Quy tắc phiên bản 1.0 xác lập 06 nguyên tắc cốt lõi: minh bạch, đáng tin cậy, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền riêng tư, tôn trọng phẩm giá con người và có trách nhiệm. Trên nền tảng này, nhóm soạn thảo đưa ra 29 hướng dẫn chi tiết cho người dùng AI, cùng 05 lưu ý riêng cho hoạt động quảng cáo trực tuyến.

Điểm quan trọng là Bộ Quy tắc hướng đến cân bằng: khuyến khích đổi mới sáng tạo, nhưng không bỏ qua trách nhiệm xã hội. Người dùng AI được nhắc nhở rằng, sáng tạo phải đi cùng minh bạch, công nghệ phải song hành với đạo đức.

Bộ Quy tắc cũng góp phần định hình văn hóa đối thoại tích cực trên không gian mạng, khuyến khích tôn trọng quyền riêng tư, quyền tác giả, và ngăn ngừa tình trạng sản xuất nội dung sai lệch. Đây là bước tiến cần thiết để xây dựng một môi trường truyền thông số lành mạnh, nơi công nghệ không thay thế con người, mà phục vụ cho sự phát triển bền vững của xã hội.

Lãnh đạo Hội truyền thông số Việt Nam (VDCA) cùng các chuyên gia, khách mời chụp ảnh lưu niệm. Ảnh TU.

Sự kiện ra mắt Bộ Quy tắc sử dụng AI có trách nhiệm trong truyền thông số đánh dấu một bước tiến mới trong quản trị công nghệ tại Việt Nam. Từ thông lệ quốc tế đến khung pháp lý trong nước, từ sự đồng thuận của cộng đồng đến nỗ lực tiên phong của VDCA, tất cả hội tụ để tạo nên một “kim chỉ nam” thực tiễn, dễ áp dụng.

Trong kỷ nguyên AI, truyền thông số Việt Nam cần hơn bao giờ hết những chuẩn mực vừa pháp lý, vừa đạo đức. Bộ Quy tắc DCC phiên bản 1.0 chính là nền tảng cho tiến trình đó - một tiến trình dài hơi, đòi hỏi sự đồng lòng và kiên trì của toàn xã hội.

Thu Uyên