An ninh mạng - nền tảng sống còn của chuyển đổi số

Trong xu hướng đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới cho Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng của hàng loạt ứng dụng và lượng dữ liệu khổng lồ được tập trung, rủi ro mất an toàn thông tin ngày càng lớn.

Ông Vũ Ngọc Sơn - Trưởng ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA).

Làm rõ vấn đề này, ông Vũ Ngọc Sơn chia sẻ với phóng viên Tạp chí An ninh mạng Việt Nam: “Rất nhiều cơ quan, tổ chức đã trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công mạng. Khi dữ liệu quan trọng bị lộ lọt, hệ quả không chỉ là tổn thất kinh tế mà còn là khủng hoảng niềm tin xã hội”. Điều này đặt ra yêu cầu: an ninh mạng không thể đứng sau, mà phải song hành với mọi chương trình chuyển đổi số.

Vấn đề nổi bật hiện nay là thiếu hụt nhân lực chuyên trách. Một tổ chức muốn giám sát an ninh mạng 24/7 phải duy trì 3 ca 4 kíp trực, tối thiểu 8-10 người có trình độ cao. Nhưng thực tế, hầu hết cơ quan, doanh nghiệp không thể đáp ứng. Trong khi đó, số lượng ứng dụng cần giám sát ngày càng lớn, tạo ra gánh nặng không nhỏ cho các đội ngũ vận hành.

Hậu quả là nhiều hệ thống vận hành trong trạng thái “mắt nhắm mắt mở”, dễ trở thành mục tiêu của tấn công có chủ đích (APT). Bài toán “nhiều ứng dụng - nhiều dữ liệu - ít nhân lực” trở thành điểm nghẽn lớn của công tác bảo mật. Và đây chính là chỗ AI được xem như “chìa khóa vàng” để tháo gỡ.

AI - triết lý phòng thủ mới

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, AI không chỉ là công cụ, mà còn là một triết lý mới trong bảo đảm an ninh mạng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào con người, AI mang đến một “lực lượng phòng thủ thế hệ mới” với những đặc điểm nổi bật:

Khả năng giám sát liên tục 24/7: AI không mệt mỏi, không phụ thuộc điều kiện ngoại cảnh, đảm bảo hệ thống luôn trong trạng thái sẵn sàng.

Phát hiện bất thường nhanh chóng: các thuật toán học máy có thể phân tích hàng triệu log dữ liệu để nhận diện dấu hiệu tấn công, từ những khác biệt rất nhỏ mà con người khó nhận ra.

Tăng tốc độ phản ứng: trong nhiều trường hợp, AI có thể phát hiện sự cố sớm và cảnh báo trước khi nó gây ra thiệt hại lớn.

Khuếch đại trí tuệ con người: AI không thay thế hoàn toàn, nhưng giúp chuyên gia bảo mật tập trung vào các tình huống quan trọng thay vì xử lý hàng loạt công việc lặp lại.

Ông Vũ Ngọc Sơn khẳng định: “AI có thể tạo ra một lực lượng mới, đủ mạnh để bảo vệ an toàn cho hệ thống. Trong bối cảnh hiện nay, AI gần như là bắt buộc, chứ không còn là lựa chọn”. Song song với lợi ích, việc triển khai AI cũng đặt ra nhiều thách thức:

Thứ nhất đầu tư công nghệ nền tảng: để AI phát huy hiệu quả, các tổ chức cần xây dựng nền tảng đủ mạnh, có khả năng xử lý dữ liệu lớn và hỗ trợ các mô hình học máy.

Thứ hai hạ tầng tính toán chuyên dụng: triển khai AI đòi hỏi máy chủ, GPU và bộ xử lý tối ưu cho thuật toán. Đây là khoản đầu tư không nhỏ, nhất là với cơ quan nhà nước và doanh nghiệp vừa, nhỏ.

Thứ ba con người và quy trình vận hành: AI chỉ là công cụ khuếch đại. Nếu đội ngũ vận hành thiếu trình độ, hệ thống AI có thể phơi bày điểm yếu và tạo thêm lỗ hổng. Do đó, đào tạo nhân lực và xây dựng quy trình vận hành là điều kiện tiên quyết.

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, “AI có thể được coi là lực lượng mới, nhưng muốn lực lượng ấy mạnh mẽ thì cần ‘vũ khí’ công nghệ, hạ tầng và con người. Thiếu một trong ba yếu tố, AI sẽ khó phát huy hiệu quả”.

Bức tranh an ninh mạng trong kỷ nguyên số cho thấy sự bất cân đối lớn: ứng dụng nhiều - dữ liệu khổng lồ - nhân lực ít. Để giải quyết, chỉ có cách áp dụng công nghệ mới, trong đó AI là trung tâm. Tuy nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn con người, mà cần kết hợp cả yếu tố con người, AI đảm nhận giám sát và cảnh báo, con người xử lý chiến lược và ra quyết định.

Ông Sơn kết luận: “AI không chỉ giúp doanh nghiệp và cơ quan giảm tải gánh nặng, mà còn mở ra một triết lý mới về an ninh mạng - triết lý chủ động, liên tục và thông minh. Nếu biết tận dụng đúng cách, chúng ta sẽ biến thách thức thiếu hụt nhân lực thành cơ hội bứt phá về năng lực phòng thủ”.

Chuyển đổi số chỉ bền vững khi niềm tin số được bảo đảm. Và để có niềm tin số, an ninh mạng phải đi trước một bước - với sự hỗ trợ không thể thiếu của trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, an ninh mạng không còn là yếu tố phụ trợ mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin số. AI chính là “lực lượng mới” giúp bù đắp khoảng trống nhân lực, tăng khả năng giám sát và phản ứng kịp thời trước các mối đe dọa. Tuy nhiên, AI không thể thay thế hoàn toàn con người, mà chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ chuyên nghiệp, cùng với hạ tầng và công nghệ nền tảng vững chắc.

Tương lai của an ninh mạng sẽ là mô hình phòng thủ lai - nơi công nghệ và con người bổ trợ lẫn nhau. Nếu tận dụng đúng cách, AI sẽ không chỉ giúp giảm tải gánh nặng, mà còn mở ra một triết lý phòng thủ chủ động, thông minh và bền vững, góp phần bảo đảm an toàn cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Thu Uyên