AI - cơ hội vàng để Việt Nam tăng tốc trong kỷ nguyên số

Trong phát biểu khai mạc Hội thảo khoa học quốc gia về trí tuệ nhân tạo ngày 15/9/2025, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh: "Trong cuộc cách mạng khoa học, công nghệ lần thứ tư, AI được đánh giá là một trong những công nghệ then chốt, là yếu tố có thể dẫn đến thay đổi trật tự toàn cầu trong tương lai. Với khả năng thúc đẩy tăng trưởng, tối ưu hóa sản xuất, cải thiện y tế, đổi mới giáo dục, nâng cao năng lực quản trị xã hội, AI giúp các quốc gia tiết kiệm chi phí, gia tăng hiệu quả, mở rộng tri thức, là tài nguyên, nguồn lực, động lực khẳng định vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số”.

Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an phát biểu tại Hội thảo "Sức mạnh không giới hạn và những thách thức khó dự báo của trí tuệ nhân tạo (AI) - Tác động và ứng phó chính sách”. Ảnh Nguyễn Cường.

AI không còn là công nghệ thuần túy, mà đã trở thành cuộc đua chiến lược. Mỹ dẫn đầu về nghiên cứu nền tảng, nắm giữ các “ông lớn” công nghệ và dữ liệu toàn cầu. Trung Quốc đầu tư mạnh vào hạ tầng số, khai thác lợi thế thị trường nội địa khổng lồ để phát triển AI ứng dụng. Liên minh châu Âu (EU) lại lựa chọn con đường khác: ban hành Đạo luật AI, đặt ưu tiên vào quản trị, đạo đức và quyền con người.

Trong bức tranh ấy, Việt Nam được dự báo có thể hưởng lợi lớn. Theo tính toán, nếu ứng dụng rộng rãi, AI có thể đóng góp 12% GDP, tương đương 80 tỷ USD vào năm 2030. Hệ sinh thái AI đang hình thành: hàng trăm startup, Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về số lượng; 75% doanh nghiệp đã dùng AI trong bán hàng; các tập đoàn lớn coi AI là trụ cột phát triển dài hạn.

Song song với đó, cơ hội luôn đi kèm nguy cơ và thách thức lớn. Đại tướng Lương Tam Quang cảnh báo: “Bên cạnh tiềm năng, AI cũng đặt ra những thách thức chưa từng có về khoảng trống pháp lý, rủi ro đạo đức, lạm dụng công nghệ cho tội phạm mạng, chiến tranh thông tin, xâm phạm quyền riêng tư dữ liệu, đặc biệt là nguy cơ tác động đến quốc phòng, an ninh”. Với tốc độ phát triển vượt xa khuôn khổ luật pháp, AI có thể trở thành “con dao hai lưỡi”. Nếu không có cơ chế kiểm soát, AI có thể làm suy yếu hệ thống pháp luật, tạo ra lỗ hổng an ninh và đe dọa sự ổn định quốc gia.

Bài toán chính sách cấp bách

Đảng đã sớm nhìn thấy thách thức này khi ban hành Nghị quyết 57, coi khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “chìa khóa vàng” để đưa đất nước vượt bẫy thu nhập trung bình. Tuy nhiên, Đại tướng Lương Tam Quang cũng nhận định, "kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu. Để đạt mục tiêu mà Đảng đã đề ra, phát huy mạnh mẽ tiềm năng, giảm thiểu rủi ro từ AI, đưa đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia thật sự trở thành chìa khóa vàng cho phát triển; yêu cầu xử lý hài hòa giữa phát triển và kiểm soát, giữa đổi mới và kỷ cương, giữa cơ hội và rủi ro, giữa hội nhập và độc lập, tự chủ đối với vấn đề AI… đang đặt ra cấp bách”.

Theo đó, chính sách AI của Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột:

Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật và thể chế quản trị AI. Khung pháp lý hiện mới dừng ở Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 và Chiến lược AI đến năm 2030. Để AI phát triển bền vững, Việt Nam cần bổ sung luật chuyên ngành, quy định rõ chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm doanh nghiệp và cơ chế giám sát rủi ro. Bài học từ EU - đi tiên phong với Đạo luật AI - là tham chiếu hữu ích, nhưng Việt Nam cần giải pháp linh hoạt, tránh “siết chặt quá sớm” làm kìm hãm sáng tạo.

Thứ hai, đầu tư vào hạ tầng và nhân lực. AI không thể phát triển nếu thiếu dữ liệu lớn, siêu máy tính, trung tâm AI quốc gia. Song song, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao - từ chuyên gia nghiên cứu đến kỹ sư ứng dụng - là ưu tiên hàng đầu. Trung Quốc đã biến giáo dục AI thành chiến lược quốc gia; Việt Nam có thể tham khảo, nhưng cần gắn chặt với đạo đức nghề nghiệp và giá trị nhân văn.

Thứ ba, định hình hệ sinh thái AI vì con người. Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh: AI ở Việt Nam phải “phục vụ nhân dân, bảo vệ nhân dân, phát triển vì nhân dân”. Đây là điểm cốt lõi: công nghệ không chỉ để tăng trưởng kinh tế, mà còn phải bảo đảm công bằng xã hội, giữ vững an ninh quốc gia, bảo vệ quyền lợi người dân.

Hội thảo khoa học quốc gia lần này vì thế không chỉ mang tính học thuật, mà còn là bước đi thiết thực để cụ thể hóa Nghị quyết 57, tìm ra giải pháp chính sách toàn diện cho AI. “Hội thảo khoa học cấp quốc gia là bước thiết thực cụ thể hóa triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Sự hiện diện của đông đủ quý vị là minh chứng cho sự quan tâm, đồng hành và trách nhiệm đối với những tác động, thách thức và ứng phó chính sách với sức mạnh không giới hạn của AI” - Đại tướng Lương Tam Quang kết luận.

Có thể nói, AI đang mở ra cơ hội vàng để Việt Nam bứt phá, song cũng tiềm ẩn những rủi ro khó lường. Sự thành công không chỉ phụ thuộc vào tiềm lực công nghệ, mà quan trọng hơn là khả năng hoạch định chính sách và quản trị thông minh. Nếu biết kết hợp hài hòa giữa phát triển và kiểm soát, giữa hội nhập và độc lập tự chủ, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng được một hệ sinh thái AI nhân văn, an toàn và vì con người - qua đó hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI.

Thu Uyên