Trước những thách thức phức tạp từ không gian mạng, đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của AI và các nguy cơ xuyên tạc từ thế lực thù địch, hệ sinh thái số được xác định là “lá chắn mềm” - giúp chủ động lan tỏa tư tưởng đúng đắn, sàng lọc thông tin độc hại và giữ vững khối đại đoàn kết dân tộc.

Hệ sinh thái số - nền tảng phát triển và bảo vệ tư tưởng trong kỷ nguyên AI

Hệ sinh thái số không chỉ là tập hợp công nghệ mà là tổ hợp phức hợp gồm hạ tầng số, dữ liệu, thể chế pháp lý, nhân lực và các nền tảng công nghệ tích hợp, hoạt động tương tác nhằm thúc đẩy phát triển bền vững. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã xác định hệ sinh thái số là công cụ đảm bảo chủ quyền tư tưởng và an ninh xã hội. Estonia, Singapore, Trung Quốc hay Liên minh châu Âu (EU) đều đã ban hành các quy định cụ thể về kiểm soát AI, giám sát nội dung, và tích hợp dữ liệu để kiểm soát thông tin độc hại, sai lệch.

Tại Việt Nam, các văn kiện Đảng như Nghị quyết số 52-NQ/TW năm 2019 về chủ trương tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và mới đây là Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2024 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã khẳng định rõ vai trò then chốt của hệ sinh thái số. Đây không chỉ là nền tảng phục vụ xây dựng chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, mà còn là công cụ giữ gìn và lan tỏa giá trị cốt lõi của Đảng, từ đó nâng cao sức mạnh tổng hợp của quốc gia trong kỷ nguyên số.

Từ những nền tảng như Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống định danh điện tử, cơ sở dữ liệu dân cư đến hạ tầng chia sẻ dữ liệu liên thông, hệ sinh thái số quốc gia đang từng bước hình thành và mở rộng. Đặc biệt, việc thành lập Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia vào tháng 3/2025 đánh dấu bước tiến đáng kể trong quản lý, khai thác và phát triển dữ liệu bền vững phục vụ quản trị quốc gia, kinh tế và bảo vệ tư tưởng. Phát biểu tại Đại hội Hiệp hội, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rằng dữ liệu chính là tài nguyên quan trọng bậc nhất trong thời đại số, là yếu tố sống còn trong việc đảm bảo chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

Tuy nhiên, song hành cùng cơ hội là nhiều thách thức. AI đang đặt ra bài toán mới về kiểm soát nội dung, đạo đức công nghệ, quyền riêng tư dữ liệu, chống lạm dụng thông tin. Nếu không kịp thời thiết lập hàng rào pháp lý, công nghệ và nhận thức, thì AI có thể bị lợi dụng để phát tán tin giả, xuyên tạc sự thật, làm suy yếu nền tảng tư tưởng của Đảng và lòng tin nhân dân.

Sáu nhóm giải pháp xây dựng hệ sinh thái số vững mạnh

Để hệ sinh thái số thực sự trở thành “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cần một cách tiếp cận toàn diện và đồng bộ, với sáu nhóm giải pháp trọng tâm sau:

Hoàn thiện thể chế, hành lang pháp lý

Việt Nam cần khẩn trương hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến chuyển đổi số và quản lý dữ liệu. Đặc biệt, cần sớm ban hành Luật Dữ liệu cá nhân để bảo vệ quyền riêng tư và tăng cường quản trị dữ liệu minh bạch, an toàn. Đồng thời, sửa đổi Luật An ninh mạng theo hướng cập nhật các mối đe dọa mới từ công nghệ AI, deepfake, mạng xã hội xuyên biên giới. Một khung pháp lý hiện đại, linh hoạt sẽ là nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động quản lý và bảo vệ tư tưởng trong môi trường số.

Phát triển hạ tầng số và nền tảng công nghệ lõi

Hạ tầng viễn thông và công nghệ là xương sống của hệ sinh thái số. Để đảm bảo hiệu quả vận hành và bảo vệ dữ liệu chiến lược, cần đầu tư đồng bộ hệ thống trung tâm dữ liệu quốc gia, điện toán đám mây cho các cơ quan nhà nước, đồng thời thúc đẩy phủ sóng 5G toàn quốc vào năm 2025. Bên cạnh đó, cần phát triển các nền tảng mã nguồn mở Việt hóa, bảo đảm an toàn, bảo mật cao, đồng thời giảm phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài vốn tiềm ẩn rủi ro về kiểm soát nội dung tư tưởng.

Nâng cao năng lực cán bộ tư tưởng trong môi trường số

Công tác tư tưởng không thể tách rời công nghệ trong kỷ nguyên số. Vì vậy, cần đào tạo đội ngũ cán bộ tư tưởng, tuyên giáo có hiểu biết sâu về truyền thông số, AI, kỹ năng sử dụng công cụ phân tích dữ liệu, đồng thời có bản lĩnh chính trị vững vàng, nhạy bén với các xu hướng dư luận. Cán bộ làm công tác chính trị cần trở thành người “dẫn đường số” trong việc định hướng nhận thức, kịp thời phản bác thông tin sai trái và củng cố lòng tin nhân dân vào Đảng.

Phát huy vai trò thế hệ trẻ, trí thức, văn nghệ sĩ

Thanh niên, văn nghệ sĩ và trí thức là lực lượng nòng cốt tạo ra nội dung trên không gian mạng. Cần xây dựng các chiến dịch truyền thông số sinh động, sử dụng vlog, podcast, video ngắn, hoạt họa... để truyền tải tư tưởng cách mạng một cách hấp dẫn, phù hợp với tâm lý người trẻ. Những chương trình như “Thanh niên với chuyển đổi số”, “Người trẻ bảo vệ Đảng trên không gian mạng” cần tiếp tục được nhân rộng, có sự phối hợp giữa tổ chức Đoàn - Hội và các cơ quan truyền thông chính thống. Việc kết hợp giữa hình ảnh người chiến sĩ, cán bộ, người trẻ tiên phong với nền tảng số sẽ lan tỏa thông tin tích cực một cách hiệu quả hơn.

Đẩy mạnh truyền thông chiến lược và phân tích dư luận xã hội

Không gian mạng là mặt trận tư tưởng mới, nơi diễn ra cuộc chiến thông tin khốc liệt. Do đó, cần thành lập các trung tâm truyền thông chiến lược cấp vùng, được trang bị công nghệ phân tích dữ liệu lớn (big data), trí tuệ nhân tạo để giám sát, nhận diện xu hướng dư luận, đưa ra cảnh báo sớm và chủ động định hướng xã hội. Cần phát triển các bộ công cụ đo lường niềm tin số, chỉ số cảm xúc xã hội để có phản ứng chính sách và truyền thông nhanh chóng, hiệu quả. Thông tin đúng, kịp thời, chính xác, phù hợp tâm lý từng nhóm đối tượng là yếu tố then chốt.

Tăng cường hợp tác quốc tế và làm chủ công nghệ lõi, đặc biệt là AI

Việt Nam cần tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế về AI, dữ liệu và an ninh mạng để học hỏi kinh nghiệm, đồng thời khẳng định chủ quyền số. Việc làm chủ công nghệ AI cần được gắn với mục tiêu phục vụ tuyên truyền tư tưởng, bảo vệ an ninh quốc gia và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc. Cần phát triển các công cụ AI nội địa có khả năng phát hiện, gắn nhãn thông tin độc hại, phân tích nội dung chống phá trên mạng xã hội, từ đó hỗ trợ cán bộ định hướng dư luận một cách chủ động, khoa học và hiệu quả. AI cần trở thành “trợ lý tư tưởng” của Đảng trong thời đại mới.

Th.sỹ Trịnh Quốc Bảo - VNPT Đà Nẵng