Càng gần đến Tết Nguyên đán, tình trạng lừa đảo trực tuyến lại có dấu hiệu gia tăng với mật độ dày hơn và phạm vi ngày càng rộng. Dù kịch bản không mới, xoay quanh mua bán vàng, tour du lịch giá rẻ, vé máy bay ưu đãi, quà Tết hay các khoản trợ cấp, hỗ trợ tài chính, song cách thức tiếp cận nạn nhân của các đối tượng ngày càng tinh vi, đánh trúng tâm lý và thói quen sinh hoạt của người dân dịp cuối năm.

Những “mồi nhử” quen thuộc dịp cận Tết

Thực tế ghi nhận cho thấy, chỉ cần một cuộc gọi, một tin nhắn hoặc một đường link được “ngụy trang” khéo léo dưới danh nghĩa cơ quan chức năng, ngân hàng hay doanh nghiệp uy tín, nhiều người đã vô tình cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền theo yêu cầu, dẫn tới mất tiền trong thời gian rất ngắn.

Đáng chú ý, các đối tượng thường tập trung vào những nhu cầu phổ biến cận Tết như mua vàng tích trữ, đặt tour du lịch, săn vé máy bay giá rẻ, mua sắm online hoặc tìm kiếm các chương trình hỗ trợ, trợ cấp cuối năm. Nhiều kịch bản tuy quen thuộc nhưng được “khoác áo” mới, bám sát diễn biến thị trường và tâm lý xã hội, khiến người dân khó phân biệt thật – giả nếu chủ quan.

Người dân cần nâng cao cảnh giác với những thủ đoạn quen thuộc cận Tết.

Một trong những thủ đoạn nổi bật thời gian gần đây là mạo danh các chương trình hỗ trợ, quà Tết. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 418/NQ-CP về tặng quà Tết Nguyên đán 2026 cho các đối tượng chính sách, người có công và người yếu thế, một số đối tượng đã lợi dụng thông tin này để thực hiện hành vi lừa đảo. Người dân liên tục nhận được cuộc gọi, tin nhắn mạo danh cán bộ phường, xã hoặc cơ quan an sinh xã hội thông báo nhận tiền, quà Tết của Nhà nước.

Các đối tượng đánh vào tâm lý mong chờ hỗ trợ dịp cuối năm, yêu cầu nạn nhân cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển “phí hồ sơ”, “phí xác nhận” để hoàn tất thủ tục. Khi người dân làm theo, đối tượng lập tức chiếm đoạt tiền và cắt liên lạc. Nhiều trường hợp còn bị lộ dữ liệu cá nhân, tiếp tục trở thành mục tiêu của các kịch bản lừa đảo khác.

Đáng chú ý, thủ đoạn ngày càng tinh vi khi các đối tượng lập website, fanpage giả mạo cơ quan nhà nước, sử dụng hình ảnh, văn bản giống thật hoặc gọi điện trực tiếp, nắm rõ thông tin cá nhân để tạo niềm tin, khiến nhiều người, đặc biệt là người cao tuổi mất cảnh giác.

Song song với đó, tour du lịch giá rẻ và vé máy bay ưu đãi tiếp tục là “mồi nhử” quen thuộc. Nhiều website, fanpage giả mạo được thiết kế tinh vi, sao chép gần như nguyên mẫu giao diện của doanh nghiệp thật, kèm theo hàng loạt bình luận, đánh giá tích cực nhằm tạo niềm tin. Khi khách hàng chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán, các đối tượng lập tức cắt liên lạc.

Ngoài ra, các chiêu trò như trúng thưởng, nhận quà Tết, đổi tiền mới, tuyển dụng “việc nhẹ lương cao” hay mời gọi đầu tư tài chính với cam kết lợi nhuận cao vẫn tiếp diễn, nhưng được kết hợp thêm yếu tố công nghệ, giả mạo giọng nói, hình ảnh hoặc danh tính, khiến mức độ rủi ro ngày càng lớn.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Minh Đức - Founder, CEO Cyradar cho rằng, bản chất của các vụ lừa đảo trực tuyến đều xoay quanh việc khai thác yếu tố tâm lý của người dùng, đặc biệt trong giai đoạn cận Tết.

“Theo quan sát, hầu hết các cuộc tấn công lừa đảo đều đánh vào sự nhẹ dạ cả tin, lòng thương người hoặc mong muốn được hưởng lợi của nạn nhân. Dịp Tết là thời điểm có nhiều sự kiện liên quan đến quà tặng, khuyến mãi, nhu cầu mua sắm và du lịch, nên các yếu tố tâm lý này càng dễ bị lợi dụng,” ông Đức phân tích.

Theo ông, đầu tiên là tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Các đối tượng thường tạo cảm giác cơ hội chỉ xuất hiện trong thời gian rất ngắn, như vé máy bay 0 đồng, tour giá rẻ hay cơ hội mua bán vàng có lợi, buộc người dân phải quyết định nhanh, từ đó bỏ qua bước kiểm chứng thông tin.

Tiếp đến là tâm lý mong chờ may mắn dịp Tết, như các chương trình khuyến mãi, quà tặng, trợ cấp. Khi thông tin được truyền tải dưới danh nghĩa cơ quan chức năng hoặc tổ chức uy tín, nhiều người dễ tin rằng mình là đối tượng được hưởng lợi.

Ngoài ra, tâm lý chuộng sự tiện lợi, nhanh chóng và giá rẻ cũng là “điểm yếu” lớn. Việc giao dịch online giúp tiết kiệm thời gian, nhưng đồng thời khiến người dùng dễ bị dẫn dắt vào các website, ứng dụng giả mạo hoặc đường link độc hại.

“Các đối tượng còn tạo hiệu ứng đám đông bằng cách dựng bình luận, nhóm chat, fanpage có nhiều tài khoản tương tác giả để củng cố niềm tin. Khi những yếu tố tâm lý này cộng hưởng, sự nhẹ dạ và lòng tham rất dễ bị khai thác”, ông Đức nhấn mạnh.

Giữ “cái đầu lạnh” để không mất tiền oan

Chuyên gia An ninh mạng Hiếu PC cho rằng, điều quan trọng nhất để tránh rơi vào “ma trận” lừa đảo là người dân cần giữ được sự tỉnh táo. “Người dân tuyệt đối không tin vào những ưu đãi quá rẻ hoặc phi lý so với mặt bằng chung. Những yêu cầu chuyển tiền gấp, xác nhận thông tin khẩn hoặc cung cấp mã OTP đều phải được coi là dấu hiệu cảnh báo,” Hiếu PC khuyến cáo.

Theo ông, người dùng cần kiên quyết không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng hay thông tin cá nhân cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là công an, nhân viên ngân hàng hoặc cán bộ địa phương. Việc chuyển khoản cho cá nhân khi mua sắm online chỉ nên thực hiện khi đã xác thực kỹ uy tín của người bán và nguồn thông tin.

Trong trường hợp không may đã chuyển tiền hoặc nghi ngờ bị lừa đảo, Hiếu PC cho rằng người dân cần bình tĩnh xử lý. Trước hết liên hệ ngay với ngân hàng để khóa hoặc bảo vệ tài khoản, sau đó thu thập đầy đủ bằng chứng như tin nhắn, cuộc gọi, biên lai chuyển tiền để trình báo cơ quan chức năng. Người dân có thể liên hệ trực tiếp đến công an địa phương, hoặc các đường dây nóng chuyên trách như Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Theo các chuyên gia, chỉ khi người dân giữ được cái đầu lạnh, không tin vào những lợi ích “từ trên trời rơi xuống” và hình thành thói quen kiểm chứng thông tin qua kênh chính thống, thì mới có thể tự bảo vệ mình trước các kịch bản lừa đảo cũ nhưng chưa bao giờ hết “đất diễn” mỗi dịp cận Tết.

Lan tỏa thông điệp “vui Tết an toàn” trên không gian số

Trong bối cảnh các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ của người dân được xem là giải pháp căn cơ. Nhằm góp phần lan tỏa thông điệp sử dụng Internet an toàn dịp Tết, ngày 29/1, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp cùng TikTok Việt Nam tổ chức tọa đàm với chủ đề “Vui Tết an toàn - không lo Deepfake”, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an và hỗ trợ truyền thông của Tạp chí An ninh mạng Việt Nam và VCCorp.

Tọa đàm quy tụ các chuyên gia đến từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cùng chuyên gia tâm lý, giáo dục và các nhà sáng tạo nội dung trên nền tảng TikTok. Sự kiện tập trung phân tích các xu hướng lừa đảo mới, đặc biệt là việc lợi dụng công nghệ deepfake, mạo danh hình ảnh, giọng nói để chiếm đoạt tài sản, đồng thời chia sẻ kỹ năng nhận diện, phòng ngừa rủi ro cho người dùng.

Thu Hương - Lệ Thanh