Thời gian gần đây, cùng với diễn biến của thị trường vàng và việc Chính phủ ban hành Nghị định số 340/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, trên không gian mạng xuất hiện nhiều thông tin gây tâm lý lo ngại trong dư luận. 

Một số nội dung cho rằng từ năm 2026, vàng không có hóa đơn sẽ bị tịch thu, người dân bán vàng tích trữ lâu năm có thể bị xử phạt, thậm chí vàng trong dân sẽ bị kiểm soát nếu không chứng minh được nguồn gốc.

Tuy nhiên, đối chiếu các quy định pháp luật hiện hành cho thấy, phần lớn những thông tin trên là cách hiểu chưa đầy đủ, thậm chí bị diễn giải sai lệch. Việc áp dụng các chế tài theo Nghị định 340/2025/NĐ-CP cần được nhìn nhận trong bối cảnh cụ thể, phân biệt rõ giữa hoạt động kinh doanh vàng và các giao dịch dân sự hợp pháp của người dân, đồng thời xác định đúng phạm vi điều chỉnh của văn bản này.

Nghị định 340 không “đánh” vào vàng tích trữ của người dân

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội cho biết, theo Điều 2 Nghị định 340/2025/NĐ-CP, đối tượng bị xử phạt là cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, bao gồm hoạt động sản xuất, kinh doanh, mua bán vàng.

“Pháp luật không điều chỉnh việc người dân sở hữu vàng hợp pháp để tích trữ, tiết kiệm. Điều 28 Nghị định 340 chỉ xử lý các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng”, Luật sư Hoàng Văn Hà nhấn mạnh.

Theo khoản 8 Điều 28 Nghị định 340, các hành vi như sản xuất, kinh doanh mua bán vàng miếng không có giấy phép; xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu hoặc vàng miếng không được cấp phép; hay kinh doanh vàng khi chưa đủ điều kiện pháp lý sẽ bị xử phạt từ 300 đến 400 triệu đồng. Đồng thời, khoản 9 quy định hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu toàn bộ số vàng vi phạm.

Tuy nhiên, các chế tài nghiêm khắc này chỉ áp dụng đối với doanh nghiệp và tổ chức tín dụng hoạt động kinh doanh vàng trái phép. Nghị định không quy định xử phạt hay tịch thu vàng đối với cá nhân, hộ gia đình mua bán vàng mang tính dân sự, không nhằm mục đích kinh doanh.

Do đó, người dân giữ vàng mua từ nhiều năm trước, kể cả không còn hóa đơn, nhưng không sử dụng để kinh doanh trái phép thì không thuộc diện bị xử phạt hay tịch thu theo Nghị định 340. Việc lan truyền thông tin “vàng không hóa đơn sẽ bị tịch thu” là không đúng với quy định pháp luật, dễ gây tâm lý hoang mang trong xã hội.

Giao dịch vàng thế nào cho đúng luật và an toàn từ năm 2026?

Theo các quy định hiện hành, pháp luật không yêu cầu người dân phải xuất trình hóa đơn mua vàng từ trước khi bán lại vàng miếng, vàng nhẫn hay vàng trang sức. Trong thực tế, phần lớn vàng trong dân được tích trữ từ nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, việc thất lạc hóa đơn là điều phổ biến và được pháp luật thừa nhận.

Khi thực hiện giao dịch, người bán chỉ cần mang theo căn cước công dân hoặc hộ chiếu hợp lệ. Đơn vị mua vàng sẽ tiến hành kiểm định chất lượng, xác định tuổi vàng, trọng lượng và mua bán theo giá thị trường tại thời điểm giao dịch. 

Hóa đơn điện tử được xuất cho giao dịch bán ra chính là căn cứ pháp lý xác lập tính hợp pháp của việc chuyển nhượng, không phải là việc truy xét ngược nguồn gốc mua vàng trong quá khứ. Điều quan trọng nhất đối với người dân không nằm ở hóa đơn cũ, mà nằm ở địa điểm giao dịch và tư cách pháp lý của bên mua.

Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội khuyến nghị người dân nên mua bán vàng tại các tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép, yêu cầu hóa đơn, chứng từ đầy đủ.

Khi việc quản lý thị trường vàng ngày càng chặt chẽ, Luật sư Hoàng Văn Hà cho rằng người dân cần đặc biệt thận trọng khi thực hiện giao dịch. Theo Khoản 2 Điều 28 Nghị định 340, hành vi mua bán vàng không thực hiện thanh toán qua tài khoản theo quy định có thể bị phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng trong trường hợp tái phạm hoặc vi phạm nhiều lần.

Do đó, người dân nên mua bán vàng tại các tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cấp phép, yêu cầu hóa đơn, chứng từ đầy đủ, thực hiện thanh toán qua tài khoản ngân hàng, tránh giao dịch “trao tay”, tự phát hoặc qua các kênh môi giới trên mạng xã hội. Việc tuân thủ đúng quy trình pháp lý không chỉ giúp người dân tránh bị xử phạt mà còn bảo đảm an toàn tài sản và hạn chế nguy cơ bị lừa đảo.

Từ góc độ an ninh tài chính, các chuyên gia cảnh báo rằng việc lan truyền thông tin sai lệch về “tịch thu vàng trong dân” có thể bị lợi dụng để thao túng tâm lý, dẫn dắt người dân bán vàng vội vàng, giao dịch qua các kênh không chính thống hoặc rơi vào bẫy lừa đảo.

Nhìn tổng thể, các quy định mới không nhằm “siết” người dân tích trữ vàng hợp pháp, mà hướng tới việc lập lại trật tự thị trường, tăng tính minh bạch và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính – tiền tệ quốc gia. Trong bối cảnh thông tin thật giả đan xen trên không gian mạng, hiểu đúng pháp luật và giao dịch đúng nơi, đúng cách chính là chìa khóa để người dân bảo vệ tài sản của mình một cách an toàn và bền vững.

Thu Hương - Lệ Thanh