Càng gần Tết Nguyên đán, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ để lì xì và phục vụ các hoạt động đầu năm của người dân lại tăng cao. 

Đây cũng là thời điểm các dịch vụ đổi tiền tự phát bắt đầu “vào mùa”, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội. Chỉ với vài thao tác tìm kiếm trên Facebook, TikTok, người dùng dễ dàng bắt gặp hàng loạt bài đăng quảng cáo nhận đổi tiền mới, tiền lì xì với đủ cam kết hấp dẫn, song mức phí đi kèm không hề thấp.

Phí đổi tiền bị đẩy lên cao theo từng mệnh giá

Nhiều hội nhóm mua bán, trao đổi tiền lẻ hoạt động công khai, thu hút hàng nghìn thành viên tham gia. Trong các bài rao, người bán thường nhấn mạnh yếu tố “tiền mới nguyên sê-ri”, “đủ các mệnh giá”, “nhận tiền nhanh, giao tận nơi” nhằm tạo niềm tin cho người có nhu cầu. 

Các dịch vụ này nhận đổi từ những mệnh giá rất nhỏ như 500 đồng, 1.000 đồng cho tới các mệnh giá lớn như 200.000 đồng, 500.000 đồng.

Thực tế, việc đổi tiền mới, tiền lẻ thu phí không phải là câu chuyện mới. Trong nhiều năm qua, cứ mỗi dịp Tết đến gần, hoạt động này lại trở nên nhộn nhịp, nhất là trên không gian mạng. Người làm dịch vụ thường thu gom tiền mới từ nhiều nguồn khác nhau, sau đó bán lại cho người có nhu cầu để hưởng phần chênh lệch.

Tùy từng năm, từng thời điểm và từng loại mệnh giá, mức phí đổi tiền có sự khác biệt. Nếu như trước đây, mức chênh phổ biến chỉ ở khoảng 3–5% thì vài năm trở lại đây, con số này liên tục tăng, đặc biệt với các mệnh giá nhỏ được nhiều người ưa chuộng để lì xì.

Các bài đăng quảng cáo đổi tiền mới, tiền lẻ trong nhiều hội nhóm trên Facebook dịp cận Tết.

Khảo sát cho thấy, với các mệnh giá rất nhỏ như 1.000 đồng hoặc 2.000 đồng, người đổi có thể phải trả thêm từ 15–20% so với giá trị thực. Những mệnh giá phổ biến hơn như 5.000 đồng, 10.000 đồng hay 20.000 đồng cũng bị thu phí chênh từ 8–12%. 

Ngay cả các mệnh giá lớn như 50.000 đồng, 100.000 đồng hoặc 200.000 đồng, người đổi vẫn phải chấp nhận mất thêm vài phần trăm giá trị.

Không chỉ dừng lại ở việc thu phí cao, nhiều dịch vụ đổi tiền còn yêu cầu khách hàng chuyển khoản trước hoặc đặt cọc để “giữ tiền”. Trong bối cảnh giao dịch chủ yếu diễn ra qua mạng xã hội, hình thức này tiềm ẩn nhiều rủi ro, từ việc bị chiếm đoạt tiền đến nguy cơ nhận phải tiền giả, tiền nhàu nát hoặc không còn nguyên sê-ri như cam kết.

Đổi tiền tự phát: Rủi ro chồng rủi ro

Trao đổi với phóng viên, TS.LS Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) cho biết, trước nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ tăng cao vào các dịp lễ, Tết, người dân nên lựa chọn các kênh chính thống như ngân hàng thương mại hoặc chi nhánh Ngân hàng Nhà nước để thực hiện giao dịch. Đây là những đơn vị được pháp luật cho phép, bảo đảm an toàn và minh bạch trong hoạt động thu, đổi tiền.

Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh, người dân không nên tin vào các lời quảng cáo đổi tiền trôi nổi trên mạng xã hội như Facebook, Zalo hay TikTok. Các dịch vụ này thường thu phí cao, yêu cầu chuyển tiền trước và tiềm ẩn hàng loạt rủi ro như bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, nhận tiền giả, tiền thiếu hoặc tiền không bảo đảm chất lượng lưu thông.

Theo quy định pháp luật, việc cá nhân hoặc tổ chức tự ý thu đổi tiền để hưởng chênh lệch, dù với bất kỳ hình thức hay mức phí nào, đều là hành vi trái pháp luật. Tùy theo tính chất, mức độ và quy mô vi phạm, người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

TS.LS Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) nhấn mạnh, người dân không nên tin vào các lời quảng cáo đổi tiền trôi nổi trên mạng xã hội.

Cụ thể, Nghị định số 88/2019/NĐ-CP của Chính phủ quy định, hành vi thu đổi tiền trái phép hoặc thu phí không đúng quy định trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có thể bị xử phạt hành chính từ 20 triệu đồng đến 40 triệu đồng đối với cá nhân vi phạm. Đối với tổ chức vi phạm, mức phạt có thể cao hơn theo quy định hiện hành.

Ngoài ra, Thông tư số 25/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước cũng nêu rõ: chỉ Ngân hàng Nhà nước, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính vi mô, quỹ tín dụng nhân dân, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước mới được phép thực hiện hoạt động thu, đổi tiền, và chỉ áp dụng đối với tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông.

Dù chế tài xử phạt đã được quy định tương đối đầy đủ, song trên thực tế, hoạt động đổi tiền tự phát vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tăng cao và tâm lý chuộng tiền mới dịp Tết vẫn còn phổ biến.

Trước thực trạng này, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục khuyến cáo người dân không nên sử dụng các dịch vụ đổi tiền không phép. Việc đổi tiền qua các kênh trái quy định không chỉ tiềm ẩn nguy cơ bị “chặt chém” phí, lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà còn có thể khiến người dân vô tình vi phạm pháp luật.

Chuyên gia cho rằng, thay vì quá chú trọng vào việc đổi tiền mới, tiền lẻ, người dân nên lựa chọn các mệnh giá phù hợp, sử dụng tiền đã qua lưu thông hoặc áp dụng các hình thức lì xì không dùng tiền mặt. Đây không chỉ là giải pháp tiết kiệm, an toàn mà còn phù hợp với xu hướng chuyển đổi số hiện nay.

Để tránh rủi ro, người dân nên chủ động lên kế hoạch đổi tiền tại ngân hàng từ sớm, không nên chờ đến thời điểm cận Tết khi nguồn tiền mới khan hiếm. Bên cạnh đó, các hình thức lì xì điện tử qua ứng dụng ngân hàng, ví điện tử hoặc chuyển khoản cũng là lựa chọn tiện lợi, nhanh chóng, vừa bảo đảm an toàn, vừa giữ được ý nghĩa may mắn đầu năm.

Thu Hương