Chúng ta thường rất thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân ngoài đời thực, nhưng lại dễ dàng chủ quan khi bước lên không gian mạng, với suy nghĩ rằng chỉ cần “ẩn danh” là đủ an toàn. Thực tế cho thấy, chiếc mặt nạ số ấy mong manh hơn nhiều người tưởng. Ngay cả khi không đăng nhập tài khoản, không công khai danh tính, mỗi hành vi trực tuyến vẫn để lại những dấu vết có thể bị thu thập, liên kết và phân tích.

Nhiều người đang hiểu sai về khái niệm ẩn danh trên Internet. “Chúng ta cứ nghĩ rằng đeo một chiếc mặt nạ giấu danh tính để lên mạng là xong, sẽ không ai biết mình là ai, không ai biết về những sở thích, thói quen riêng tư. Nhưng thực tế thì không phải như vậy”, ông Sơn nhấn mạnh.

Ngay cả khi người dùng không đăng nhập vào bất kỳ tài khoản nào, các hệ thống kỹ thuật vẫn có thể ghi nhận dấu vết thiết bị. Những điểm truy cập Wi-Fi công cộng, theo ông ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), hoàn toàn có khả năng lưu lại địa chỉ IP, ID của điện thoại hoặc các thông tin kết nối khác. “Chỉ cần bạn kết nối mạng, dù chưa đăng nhập, hệ thống đã có thể biết bạn là ai ở mức độ nhất định”, ông nói.

Nguy hiểm hơn, việc nhận diện con người trên không gian mạng không chỉ dựa vào các thông tin định danh cứng như tên hay số điện thoại. Ngoài đời, một người có thể đeo khẩu trang, đội mũ, đeo kính đen nhưng vẫn dễ bị nhận ra qua dáng đi, phong cách ăn mặc quen thuộc. Trên môi trường số cũng vậy. Bạn có thể sử dụng chế độ ẩn danh, nhưng vẫn truy cập những trang web quen thuộc, vẫn giữ một giọng văn đặc trưng, vẫn đăng tải hình ảnh tại những địa điểm thường xuyên lui tới.

“Khi các cỗ máy thu thập dữ liệu hành vi và liên kết chúng lại với nhau, chúng hoàn toàn có thể chỉ ra rằng đó chính là bạn”, ông Vũ Ngọc Sơn, cảnh báo. Theo ông, ngay cả khi không có tên thật hay tài khoản cụ thể, chân dung số của một người vẫn có thể được dựng lên tương đối đầy đủ thông qua thói quen, ngôn ngữ và hành vi lặp lại.

Chính điều đó khiến không gian mạng trở thành môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc “không định danh” không đồng nghĩa với việc “không bị nhận diện”. Trái lại, dữ liệu hành vi đôi khi còn phản ánh con người thật rõ ràng hơn cả thông tin cá nhân truyền thống.

Khi tham gia vào không gian mạng, mỗi người cần ý thức rằng mình đang chấp nhận để lại dấu vết, dù là vô tình hay có chủ đích. Những dấu vết ấy, nếu rơi vào tay các hệ thống thu thập dữ liệu hoặc các đối tượng xấu, hoàn toàn có thể bị khai thác để xâm phạm quyền riêng tư, thao túng hành vi hoặc phục vụ mục đích không mong muốn.

Trong kỷ nguyên số, an toàn không đến từ việc “giấu mặt” hay tin vào ảo giác ẩn danh. Như ông Vũ Ngọc Sơn khuyến nghị, điều quan trọng nhất là hiểu rõ cách dữ liệu được thu thập, cách hành vi bị theo dõi và chủ động kiểm soát những gì mình để lại trên Internet. Khi đó, người dùng mới thực sự có thể tự bảo vệ mình trước những rủi ro ngày càng tinh vi của không gian mạng.