Lừa đảo, dụ dỗ, thao túng trực tuyến đang trở thành một "cơn bão ngầm" đe dọa an ninh mạng và tình thần xã hội tại Việt Nam, gây thiệt hại lớn không chỉ về tài chính mà còn về sức khỏe tâm lý nhiều người. Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) công bố năm 2024, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi tội phạm mạng.

Theo thống kê của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) - Bộ Công an cho biết, thiệt hại ước tính lên đến 18.900 tỷ đồng chỉ trong năm 2024, con số đã tăng gấp đôi so với năm 2023 (khoảng 8.000-10.000 tỷ đông). Cứ 220 người dùng smartphone thì có 1 người trở thành nạn nhân, con số này cho rằng tỷ lệ "nạn nhân tiềm năng" đáng báo động. Ngoài ra, có tới 70% người dân tiếp xúc ít nhất một cuộc gọi hoặc tin nhắn lừa đảo mỗi tháng.

Chính vì vậy, gần đây, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) triển khai nhiều chiến dịch nâng nhận thức cộng đồng, trong đó nổi bật là chiến dịch  do Liên minh Niềm tin số khởi xướng, dưới sự bảo trợ của Cơ quan phòng, chống ma túy và tội phạm Liên Hợp Quốc (UNODC), Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế và phối hợp tổ chức của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), UBND TP. Hà Nội. Mục tiêu là thay đổi nhận thức, hành vi phòng ngừa tội phạm mạng của người trẻ, người chơi mạng xã hội thường xuyên, đặc biệt là nhóm dễ bị dẫn dụ bởi các hình thức mượn tiền gấp, gửi link bình chọn, nhờ quét QR code, hoặc gọi video deepfake AI.

Mặc dù đã tuyên truyền cảnh báo cũng như các chiến dịch được lan tỏa rộng khắp, nhưng vẫn còn nhiều người vẫn dễ dàng sập bẫy. Mới đây theo Bộ Công an, thủ đoạn tuy không mới, nhưng đang quay trở lại với mức độ tinh vi hơn. Các đối tượng sử dụng phần mềm và thiết bị chuyên dụng để tấn công, chiếm quyền kiểm soát tài khoản mạng xã hội như Zalo, Facebook có mật khẩu đơn giản. Sau đó, chúng nghiên cứu hành vi giao tiếp, lịch sử chat, tệp bạn bè rồi giả mạo đúng phong cách trò chuyện để vay tiền, nhờ mua thẻ điện thoại hoặc chuyển khoản gấp.

Trường hợp chị Trần Thu An (Hoàn Kiếm, Hà Nội) là ví dụ điển hình. Khi nhận được tin nhắn từ bạn nói cháu đi thi hát và gửi mã QR bình chọn, chị đã quét mã mà không nghi ngờ. Chỉ một ngày sau, tài khoản Zalo của chị bị chiếm quyền. Kẻ gian sử dụng chính tài khoản đó để nhắn vay tiền bạn bè chị và đã có nạn nhân chuyển 5 triệu đồng.

Cơ quan chức năng cho rằng, nhóm lừa đảo đã phát triển thêm tầng thủ đoạn mới dựa trên deepfake AI. Chúng thu thập hình ảnh và video công khai của nạn nhân, sau đó tạo video call AI giả mạo người thân — với khuôn mặt và giọng nói giống 90-95%. Lý do đưa ra thường là tai nạn, nợ gấp, cần chuyển tiền ngay… đánh vào tâm lý thương người, hỗ trợ ngay lập tức.

Ảnh minh họa.

Theo các cơ quan chức năng cảnh báo, vào những thời điểm cuối năm, tình hình tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng xã hội sẽ diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn vô cùng tinh vi, người dân cần nêu cao tinh thần cảnh giác khi tham gia hoạt động trên không gian mạng internet, nhất là mạng xã hội Zalo, Facebook, khi nhận được điện thoại trước tiên phải xác minh thông tin, gọi lại trực tiếp cho người thân qua số điện thoại đã biết để kiểm tra thông tin, không vội vàng chuyển tiền theo yêu cầu trong cuộc gọi video hoặc tin nhắn trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, khi sử dụng mạng xã hội, người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không chia sẻ mật khẩu và thông tin cá nhân như nghề nghiệp, ngày, tháng, năm sinh, các địa chỉ check in; không kết bạn trên mạng xã hội. Nên cảnh giác những tài khoản lạ, tài khoản là người nước ngoài, tài khoản chủ động mời kết bạn, nhất là các trường hợp chuyển tiền, nạp thẻ điện thoại, mua bán hàng online trên mạng. Khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo cần nhanh chóng trình báo cơ quan công an để tiến hành xác minh, kịp thời xử lý vụ việc, truy bắt đối tượng...

Thu Uyên