Trong bối cảnh Việt Nam có khoảng 76,2 triệu người dùng mạng xã hội, tương đương 75,2 % dân số, và trong đó 99 % sinh viên sử dụng mạng xã hội với thời gian trung bình từ 6-8 giờ mỗi ngày, cùng khoảng 97 % thanh thiếu niên sử dụng ít nhất một nền tảng mạng xã hội.

Không gian mạng, vốn là nơi để học sinh tìm kiếm tri thức và kết nối bạn bè, đang dần trở thành môi trường dễ tổn thương khi các em thiếu kỹ năng tự vệ số. Cụ thể, gần đây tại Phòng Cảnh sát hình sự Công an Thành phố Hồ Chí Minh đã giải cứu hai sinh viên và mở rộng điều tra dấu hiệu bị tội phạm “bắt cóc online”, với số tiền chiếm đoạt gần 5 tỷ đồng. 

Công an Thành phố Hồ Chí Minh làm việc với gia đình có nạn nhân bị “bắt cóc online”.

Thượng tá Trần Văn Đông, Phó Trưởng phòng An ninh Chính trị Nội bộ Công an TP. HCM nhận định: một trong những nguyên nhân khiến học sinh và sinh viên dễ bị lôi kéo là vì các em chưa được trang bị đầy đủ kiến thức phòng vệ và thiếu khả năng tự chủ khi đối diện các tình huống bất thường.

Ba thủ đoạn phổ biển nhất mà tội phạm mạng sử dụng để tiếp cận trẻ em và thanh thiếu niên được chỉ ra bởi Nguyễn Tiến Cường, Trưởng phòng 3, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an):

Đe dọa: Giả danh cơ quan chức năng, dọa học sinh vi phạm pháp luật, ép buộc các em thực hiện yêu cầu. 

Thao túng cảm xúc: Đóng vai “bạn tâm lý”, lấy lòng tin của nạn nhân để kiểm soát hành vi và suy nghĩ. 

Dụ dỗ: Hứa hẹn tiền bạc, nổi tiếng, tình cảm để dụ dỗ các em nhẹ dạ sa vào bẫy. 

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Trung tâm Huấn luyện A05 khẳng định: "Không để con một mình lang thang trên mạng" chính là nguyên tắc then chốt trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Tại Trường THCS Quang Trung (Đống Đa, Hà Nội), nhà trường đã tổ chức lễ hưởng ứng với chuyên đề “An toàn trong không gian mạng”. Trong chương trình, các em học sinh được tuyên truyền về nhận biết và phòng tránh các hành vi lừa đảo trực tuyến, bảo mật thông tin cá nhân, sử dụng mạng xã hội an toàn. Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh: giáo dục an toàn mạng không chỉ là chuyện công nghệ mà là câu chuyện về nhân cách, trách nhiệm và tình yêu thương.

Việc trang bị kiến thức và kỹ năng số là vô cùng cần thiết để mỗi học sinh trở thành “công dân số thông minh”

Phụ huynh cũng chia sẻ rằng họ nhận ra mình thiếu nhiều kiến thức để đồng hành cùng con trong thế giới mạng. Việc đặt ra những quy tắc sử dụng Internet trong gia đình và trao đổi thường xuyên với con về nguy cơ, cách nhận biết dấu hiệu nguy hiểm là rất cần thiết. 

Kết lại, cả gia đình, nhà trường và xã hội đều giữ vai trò quyết định trong việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số. Khi một đứa trẻ biết dừng lại trước thông tin sai lệch, biết nói “không” với yêu cầu bất thường, và biết tìm đến người lớn để chia sẻ, đó chính là thành công trong công tác tuyên truyền và bảo vệ.

PV