Với IoT - mọi vật đều "biết nói"

Internet of Things (IoT - Internet vạn vật) không còn là khái niệm tương lai - nó đang hiện hữu từng ngày, trong chính những không gian chúng ta sinh sống. Từ hệ thống chiếu sáng tự động, tòa nhà điều khiển bằng giọng nói, đến cảm biến quản lý năng lượng trong khu đô thị…

Theo số liệu từ Statista (một nền tảng dữ liệu và thông tin kinh doanh toàn cầu của Đức), hiện thế giới hiện có hơn 15 tỷ thiết bị IoT đang hoạt động và con số này dự kiến sẽ vượt 29 tỷ vào năm 2030.  

IoT đang hiện hữu từng ngày trong cuộc sống nhưng đừng để trở thành "điểm yếu" cho tội phạm mạng khai thác (Ảnh minh hoạ)

Còn với Việt Nam, nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước như BKAV, Lumi, FPT Smart Home, Viettel Solutions...đã tham gia mạnh mẽ vào thị trường thiết bị và giải pháp nhà thông minh. Đặc biệt, lĩnh vực bất động sản đang là “đất diễn” của IoT, khi các dự án đô thị mới đều tích hợp hạ tầng kết nối - từ quản lý tòa nhà, bãi đỗ xe, hệ thống an ninh cho đến trải nghiệm cư dân.

Tuy nhiên, song hành với tiện ích là một “mặt tối” ngày càng rõ nét. Theo báo cáo tổng hợp từ cơ quan chức năng, Việt Nam đã ghi nhận hơn 659.000 cuộc tấn công mạng nhắm vào các tổ chức, doanh nghiệp. Trong đó, nhóm tấn công vào thiết bị IoT và camera giám sát chiếm tỷ lệ tăng mạnh, với nhiều thiết bị bị chiếm quyền điều khiển để tham gia vào các mạng botnet toàn cầu.

Các cơ quan chức năng cũng từng cảnh báo nhiều vụ rò rỉ dữ liệu cá nhân do người dùng sử dụng thiết bị IoT giá rẻ, cài đặt mặc định hoặc không cập nhật phần mềm bảo mật.

Một ví dụ điển hình là vụ việc xảy ra đầu năm 2024, khi hàng trăm camera giám sát dân dụng tại TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội bị hacker nước ngoài tấn công, sau đó rao bán hình ảnh riêng tư của người dùng trên chợ đen. Sau đó, cơ quan chức năng đã xác định nguyên nhân chính đến từ việc các thiết bị sử dụng firmware lỗi thời và không thay đổi mật khẩu mặc định = lỗ hổng phổ biến nhất trong môi trường IoT.

Theo các chuyên gia, IoT đang mở ra kỷ nguyên của “bất động sản thông minh” - nơi mọi hoạt động của cư dân và hệ thống được kết nối, giám sát và tối ưu bằng dữ liệu. Song cũng chính điều đó khiến dữ liệu cá nhân trở thành tài sản dễ bị khai thác nhất.

“Một tòa nhà thông minh có thể vận hành hiệu quả hơn, nhưng nếu bị xâm nhập, toàn bộ thông tin cư dân, thói quen sinh hoạt, thậm chí hình ảnh từ hệ thống camera đều có thể bị đánh cắp”, một chuyên gia an ninh mạng cho hay.

Xây dựng văn hoá bảo mật trong thời đại kết nối

Các chuyên gia an ninh mạng khuyến nghị, việc triển khai IoT trong lĩnh vực nhà ở và đô thị thông minh phải được xem là hệ thống hạ tầng quan trọng, cần được bảo vệ theo tiêu chuẩn tương đương với hạ tầng công nghệ thông tin trọng yếu.

Đối với doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, áp dụng cơ chế mã hóa, phân quyền truy cập, kiểm định bảo mật định kỳ.

Về phía người dân, sự tiện lợi của IoT chỉ thật sự an toàn khi người dùng chủ động bảo vệ mình. Hãy thay đổi mật khẩu mặc định, cập nhật phần mềm, và không chia sẻ quyền truy cập thiết bị cho người lạ. Chỉ một thiết bị IoT, dù nhỏ như ổ cắm thông minh cũng có thể trở thành “điểm yếu” để hacker khai thác xâm nhập toàn bộ hệ thống mạng gia đình.

“IoT đã, đang và sẽ là nền tảng quan trọng của đời sống hiện đại. Nhưng để “vạn vật biết nói” không biến thành “vạn vật bị nghe lén”, mỗi người dùng và mỗi doanh nghiệp phải hiểu rằng, an toàn mạng không chỉ là phần mềm - đó là văn hóa bảo mật trong thời đại kết nối”, một chuyên gia khuyến cáo.

Nguyễn Tiệp