Khi QR code kích hoạt "bản năng pentest"

Các bước người dùng bắt buộc phải thao tác để có thể nhận ảnh.

Về mặt trải nghiệm người dùng, mô hình photobooth hiện nay được thiết kế khá tối giản. Sau khi chụp ảnh, người dùng nhận được bản in kèm QR code. Quét mã, trình duyệt mở ra một trang web hiển thị đúng bức ảnh vừa chụp, tải nhanh, giao diện gọn, không yêu cầu đăng nhập hay xác thực. Với đa số người dùng, hành trình trải nghiệm kết thúc tại đó.

Url không yêu cầu đăng nhập, không có token phức tạp, tên file/ID đã được khai thác ở nhiều nơi.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn an ninh mạng, chính sự “đơn giản” này lại là điểm đáng lo ngại. Đường dẫn ảnh thường chứa một ID hoặc tên file có quy luật rõ ràng. Chỉ cần thay đổi nhẹ một phần trong URL và tải lại trang, hệ thống lập tức trả về những bức ảnh khác, ảnh của người hoàn toàn không liên quan, chụp ở thời điểm khác, địa điểm khác. Không có bất kỳ rào cản nào ngăn cản việc truy cập trái phép.

Tôi sẽ minh oan cho hieuthuhai - (Ảnh: Đài Phát Thanh)

Đây là kịch bản điển hình của lỗ hổng IDOR (Insecure Direct Object Reference). Ứng dụng cho phép truy cập trực tiếp tới tài nguyên (ảnh) dựa trên ID, nhưng không kiểm tra quyền truy cập. Hệ quả là bất kỳ ai đoán được hoặc thử đủ lâu đều có thể xem toàn bộ “kho ảnh” của hệ thống.

Kịch bản của lỗ hổng IDOR đã biến ảnh riêng tư thành dữ liệu công khai.

Điều đáng nói là IDOR không phải một lỗ hổng mới hay phức tạp. Nó không đòi hỏi kiến thức exploit nâng cao, không cần bypass xác thực, thậm chí không cần công cụ pentest chuyên dụng. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần một trình duyệt và một chút tò mò là đủ để biến ảnh riêng tư thành dữ liệu công khai.

Photobooth và cái bẫy "dữ liệu nhỏ thì không sao"

Một trong những nguyên nhân khiến photobooth dễ trở thành “điểm mù” bảo mật là tư duy xem nhẹ giá trị dữ liệu. Photobooth thường được xếp vào nhóm dịch vụ phụ trợ: vài tấm ảnh kỷ niệm, dùng cho vui, không liên quan đến tài chính hay thông tin nhạy cảm. Chính cách nhìn này khiến photobooth thường bị đứng ngoài các quy trình đánh giá rủi ro an ninh mạng.

Thực tế, ảnh photobooth là dữ liệu cá nhân đúng nghĩa. Đó là khuôn mặt thật, là trẻ em, là gia đình, là các cặp đôi trong khoảnh khắc riêng tư. Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, những dữ liệu tưởng như vô hại này lại có giá trị lớn: nhận diện khuôn mặt, huấn luyện mô hình deepfake, mạo danh danh tính, thậm chí phục vụ các chiến dịch lừa đảo tinh vi.

Một số hệ thống đã “gia cố” bằng cách thêm timestamp vào tên file hoặc ID để trông có vẻ phức tạp hơn. Nhưng đây chỉ là biện pháp che mắt. Timestamp vẫn là con số có quy luật. Chỉ cần quan sát đủ nhiều request, đối chiếu thời điểm chụp, kẻ tấn công hoàn toàn có thể suy ra cấu trúc và tự động hóa việc thu thập ảnh. Lớp phòng thủ này không loại bỏ lỗ hổng, mà chỉ khiến việc khai thác… bớt nhàm chán hơn.

Ở góc độ tuân thủ pháp lý, đây cũng là vấn đề không thể xem nhẹ. Việc để dữ liệu cá nhân bị truy cập trái phép, dù vô tình hay do thiết kế hệ thống yếu kém, đều có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý cho đơn vị cung cấp dịch vụ, đặc biệt khi các quy định về bảo vệ dữ liệu ngày càng chặt chẽ.

Bài học an ninh mạng từ một "dịch vụ cho vui"

Điều đáng mừng là để tránh những rủi ro này, hệ thống photobooth không cần đến các giải pháp bảo mật đắt đỏ hay phức tạp. Những biện pháp cơ bản nhưng làm đúng ngay từ đầu đã đủ để loại bỏ phần lớn nguy cơ.

Tất cả những hình ảnh

Trước hết, cần chấm dứt việc sử dụng ID tuần tự cho ảnh và tài nguyên. UUID hoặc token ngẫu nhiên là lựa chọn tối thiểu để ngăn chặn dò đoán hàng loạt. QR code không nên chỉ là một đường dẫn “mở cửa tự do”, mà cần chứa token gắn với tài nguyên cụ thể, có thời hạn sử dụng rõ ràng. Khi hết hạn, link phải vô hiệu hóa.

Bên cạnh đó, các cấu hình tưởng chừng rất nhỏ như không public directory trên CDN, áp dụng rate limiting để phát hiện truy cập bất thường, ghi log và giám sát hành vi truy cập hàng loạt lại đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Những biện pháp này hầu như không ảnh hưởng tới trải nghiệm người dùng, nhưng đủ để chặn đứng các kịch bản thu thập dữ liệu âm thầm.

Quan trọng hơn cả là thay đổi tư duy. Photobooth, hay bất kỳ dịch vụ số nào xử lý hình ảnh, giọng nói, hành vi con người, đều phải được nhìn nhận như một hệ thống xử lý dữ liệu cá nhân. “Cho vui” không đồng nghĩa với “được phép sơ sài”. Trong thời đại AI, dữ liệu càng đời thường thì càng dễ bị khai thác sai mục đích.

Photobooth vẫn có thể là một trải nghiệm vui vẻ, đáng nhớ. Nhưng niềm vui đó chỉ thực sự trọn vẹn khi dữ liệu phía sau được bảo vệ đúng mức. Giữ được tiếng cười trong khoảnh khắc là tốt, nhưng giữ được danh tính số của chính mình và của người khác mới là điều quan trọng hơn trong một thế giới ngày càng kết nối và ngày càng thông minh.

Thu Uyên