"Bão tin giả" gia tăng nhanh, thủ đoạn ngày càng tinh vi

Không gian mạng với sự mở rộng không giới hạn cho phép người dùng chia sẻ thông tin tức thì, không qua quy trình xác minh của báo chí truyền thống. Đây là đặc trưng vừa tạo ra lợi ích, vừa trở thành điểm yếu dễ bị lợi dụng. Những năm gần đây, các thế lực thù địch triệt để khai thác điều này để lan truyền thông tin nhiễu loạn, xuyên tạc, bóp méo đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Nội dung mà chúng tập trung khai thác thường gắn với các vấn đề phức tạp trong dư luận, những sự kiện chính trị nhạy cảm hoặc các vấn đề dân sinh được quan tâm rộng rãi.

Các báo cáo chuyên môn cho thấy, từ năm 2024 đến 2025, hoạt động sử dụng AI để tạo dựng thông tin giả bùng nổ mạnh mẽ. Không chỉ hình ảnh, video, mà cả giọng nói và phát ngôn của lãnh đạo cũng bị làm giả tinh vi, khiến người dân dễ dàng bị đánh lừa. Tin thật - giả bị trộn lẫn, lan truyền với tốc độ rất cao.

Chia sẻ thông tin với Phóng viên Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam ông Vũ Ngọc Sơn - Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế - Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho biết, đặc trưng của mạng xã hội và các nền tảng chia sẻ thông tin là rất nhanh, nóng và được cập nhật trực tiếp bởi những người chứng kiến chứ không qua các đơn vị trung gian như cơ quan báo chí. Tuy nhiên, lợi dụng điều này, rất nhiều đối tượng trên không gian mạng đã sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để sinh ra hình ảnh, các video clip giả mạo và đưa lên những nội dung mang tính câu view, thậm chí khai thác vào các đề tài đang được quan tâm lớn của toàn xã hội như lũ lụt hay thiên tai.

Ông khẳng định, mỗi khi xảy ra vụ việc hoặc thiên tai, dịch bệnh, luôn xuất hiện các đối tượng đưa tin giả để câu like, câu view bằng công nghệ AI. Việc trộn lẫn tin thật - tin giả như vậy gây ảnh hưởng rất xấu đến không gian mạng và khiến người dân mất khả năng phân biệt.

Bộ Công an cho biết các đối tượng xấu còn lập tài khoản mạo danh lãnh đạo, cắt ghép tài liệu, tạo nhân chứng giả bằng công nghệ deepfake để tạo cảm giác “thông tin thật”. Đây là thủ đoạn hết sức nguy hiểm, nhất là với người dùng ít khả năng kiểm chứng.

Theo các con số được công bố gần đây, trong năm 2024 các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, Google và TikTok đã gỡ bỏ tổng cộng khoảng 15.995 nội dung vi phạm pháp luật Việt Nam. Ngoài ra, năm 2024 cơ quan chức năng trong nước cũng xử lý gần 16.000 bài viết, video sai sự thật.

Chủ động phòng ngừa: nhiệm vụ cấp bách của toàn hệ thống

Cuộc chiến chống tin giả và xuyên tạc không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Luật An ninh mạng 2025 đã quy định rõ ràng việc nghiêm cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra tin giả, clip giả nhằm lan truyền trên không gian mạng. Bên cạnh đó, các quy định về định danh tài khoản, định danh địa chỉ IP giúp cơ quan chức năng truy vết và xử lý kịp thời các đối tượng tung tin sai sự thật.

Hiện nay, mọi tài khoản mạng xã hội phải được định danh, đồng nghĩa với việc người đưa thông tin sai lệch phải chịu trách nhiệm pháp lý trước hành vi của mình. Nếu sử dụng IP trong phạm vi quản lý của Việt Nam để phát tán tin giả, các đối tượng có thể bị truy ra ngay lập tức và xử lý theo quy định pháp luật.

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, trong bối cảnh AI ngày càng phát triển và người ta có thể tạo ra hình ảnh giống thật đến mức khó phân biệt, một trong những giải pháp quan trọng là quy định bắt buộc gắn nhãn AI với những hình ảnh hoặc clip được tạo dựng bằng công nghệ này. Điều này giúp người dân dễ dàng nhận diện hơn.

Ông Vũ Ngọc Sơn khuyến nghị mỗi người dân cần hình thành thói quen kiểm tra lại thông tin trước khi quyết định chia sẻ hay lan truyền trên mạng xã hội. Khi việc tạo ra hình ảnh - video giả trở nên quá dễ dàng, nếu người dùng không kiểm chứng mà chia sẻ thông tin sai sự thật, chính bản thân họ cũng có thể vi phạm pháp luật và phải chịu trách nhiệm tương tự như người tạo ra nội dung đó.

Cùng với nỗ lực của Nhà nước trong giám sát, kiểm tra nền tảng xuyên biên giới, việc nâng cao nhận thức của người dân chính là “tấm lá chắn” bền vững nhất. Một cộng đồng mạng văn minh, tỉnh táo và biết chọn lọc thông tin sẽ góp phần hạn chế tối đa tác động tiêu cực từ tin giả, đồng thời tạo môi trường an toàn, lành mạnh cho phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thu Uyên