Bất kỳ cú trượt nào của OpenAI đều có thể kéo theo hiệu ứng dây chuyền, tương tự cách sự sụp đổ của một ngân hàng từng lan ra toàn hệ thống tài chính.

Cơn sốt trí tuệ nhân tạo đang đẩy OpenAI – cái tên dẫn đầu làn sóng công nghệ mới – vươn lên tầm cao chưa từng có. Với mức định giá tư nhân khổng lồ lên tới khoảng 500 tỷ USD và tham vọng dẫn dắt một cuộc cách mạng công nghệ, mọi kỳ vọng về một cuộc cách mạng ngành công nghiệp, cùng các khoản đầu tư khổng lồ, đang đặt OpenAI vào vị thế trung tâm của nền kinh tế Mỹ hiện đại.

Tuy nhiên, sự lớn mạnh của OpenAI lại làm dấy lên câu hỏi đầy ám ảnh từng xuất hiện cách đây hai thập kỷ: Liệu công ty này đang đi vào vết xe đổ của các “đại gia tài chính” trước khủng hoảng 2008, trở thành mô hình “quá lớn để ngã gục” mà một khi xảy ra cú sốc sẽ gây ảnh hưởng dây chuyền tới toàn hệ sinh thái công nghệ?

Bài học từ “cơn địa chấn Lehman Brothers”

Năm 2008, sự đổ vỡ của Lehman Brothers từng kéo theo cả hệ thống tài chính rơi vào hỗn loạn, buộc chính phủ Mỹ phải tung ra các biện pháp can thiệp chưa từng có. Ngày nay, OpenAI, dù không vận hành như một ngân hàng nhưng lại đang phủ bóng lên toàn ngành nhờ sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu vào sự phát triển của AI.

Chỉ một động thái tái cấu trúc giúp dễ huy động vốn hơn, cổ phiếu Microsoft lập tức tăng giá, đẩy vốn hóa công ty vượt mốc 4 nghìn tỷ USD. Nvidia, đối tác cung cấp phần cứng hàng đầu, sau những cam kết hợp tác sâu rộng, đã vươn lên vị thế công ty sản xuất chip giá trị nhất toàn cầu. Sự liên kết chặt chẽ giữa OpenAI và các ông lớn này khiến bất cứ rủi ro xuất phát từ trung tâm cũng có thể lan truyền nhanh chóng khắp ngành.

Khác biệt với lĩnh vực tài chính truyền thống, nơi rủi ro tập trung ở các khoản nợ xấu hay sản phẩm phái sinh phức tạp, ở OpenAI, thách thức lại xuất phát từ sự phụ thuộc ngày càng sâu sắc vào chuỗi cung ứng công nghệ. Công ty này hiện đang chi hàng tỷ USD mỗi năm vào mua chip, thuê hạ tầng tính toán, trở thành khách hàng then chốt của các hãng công nghệ như Nvidia, Oracle. Tuy nhiên, lợi nhuận thực tế của OpenAI vẫn rất khiêm tốn, trong khi định giá doanh nghiệp lại tăng phi mã dựa trên niềm tin AI tổng quát sẽ sớm trở thành hiện thực.

Các thương vụ đầu tư đan xen giữa OpenAI, Microsoft, Nvidia, Oracle vô hình chung tạo nên mạng lưới tài chính – lợi ích phức tạp khó tách rời. Quy mô giao dịch khổng lồ giữa các bên khiến mọi cú sốc tại một mắt xích đều có thể gây hiệu ứng dây chuyền – không khác gì những gì đã diễn ra trong giới ngân hàng năm 2008.

Nguy cơ bong bóng và cú sốc thị trường

IMF và Ngân hàng Trung ương Anh đều đưa ra cảnh báo: Đà tăng mạnh của công nghệ AI đang dần mang bản chất của một “bong bóng đầu tư”, nơi kỳ vọng lợi nhuận vượt xa năng lực làm ra thực tế. Nếu AI không phát triển đúng như kỳ vọng hoặc bất ngờ xuất hiện đối thủ hiệu quả hơn, OpenAI có thể nhanh chóng rơi vào vòng xoáy mất giá trị, kéo theo hàng loạt tác động tiêu cực với thị trường công nghệ toàn cầu.

Không dừng lại ở yếu tố tài chính, vai trò của OpenAI còn được nâng đỡ bởi ưu tiên chiến lược của chính phủ Mỹ: AI là “thành trì” then chốt để củng cố vị thế công nghệ trước Trung Quốc. Hệ quả là khả năng Washington can thiệp để bảo vệ các doanh nghiệp như OpenAI luôn rộng mở, giống như các cứu trợ dành cho ngân hàng năm 2008, và vì thế, nguy cơ “rủi ro đạo đức” cũng tăng lên, khi doanh nghiệp tin rằng mình sẽ không bị bỏ rơi dù mọi tình huống.

Dù lãnh đạo OpenAI thường xuyên nhấn mạnh mục tiêu vì lợi ích xã hội, cấu trúc sở hữu và xu hướng tiến tới IPO nghìn tỷ USD đặt ra câu hỏi lớn về động lực lợi nhuận và quyền lực của công ty. Không ít tiếng nói, điển hình là Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, đã lên tiếng đòi siết chặt kiểm soát và đảm bảo cạnh tranh lành mạnh trong sân chơi AI.

Nếu OpenAI phát triển đúng như kỳ vọng, thành quả sẽ là một kỷ nguyên công nghệ mới, nơi AI tiếp sức cho giải pháp nhân loại. Nhưng nếu niềm tin bị phản bội, sức ép từ cú sập định giá và sự phụ thuộc hệ thống có thể nhấn chìm không chỉ một startup, mà cả tham vọng công nghệ của nước Mỹ – lặp lại bài học mà thế giới từng phải gánh chịu từ các mắt xích trung tâm của nền tài chính toàn cầu.

Khôi Nguyên