Vũ khí công nghệ không phải phép màu

Trong nhiều năm qua, AI được cho là công nghệ có thể giải quyết mọi bài toán của doanh nghiệp. Truyền thông quốc tế gọi nó là “cách mạng thứ tư”, còn giới công nghệ coi là “vũ khí chiến lược”. Nhưng thực tế triển khai cho thấy, AI chỉ thực sự tạo ra giá trị trong số ít trường hợp.

Ông Vũ Ngọc Sơn - Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia chia sẻ tại Hội thảo “AI & Cybersecurity - Kiến tạo tương lai bảo mật thông minh” ngày 17/9/2025. Ảnh Nguyễn Cường.

Chia sẻ tại Hội thảo “AI & Cybersecurity - Kiến tạo tương lai bảo mật thông minh” ngày 17/9/2025, ông Vũ Ngọc Sơn - Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế Hiệp hội An ninh mạng quốc Gia, theo nghiên cứu của MIT (Hoa Kỳ) chỉ ra rằng phần lớn doanh nghiệp chưa tận dụng được AI để cải thiện năng suất hay doanh thu. Ông nhấn mạnh: “Chỉ có 5% các doanh nghiệp chứng kiến sự thay đổi như giảm giá thành đầu vào và tăng doanh thu đầu ra, có đến 95% là thất bại”.

Trong lĩnh vực an ninh mạng, nhu cầu áp dụng AI là cấp thiết. Các trung tâm giám sát mỗi ngày phải xử lý từ hàng trăm triệu đến hàng tỷ sự kiện. Con người khó lòng đáp ứng, và AI trở thành công cụ gần như bắt buộc. Ông Vũ Ngọc Sơn thẳng thắn: “Nếu cái số lượng log nó nhiều như vậy thì sức người không đủ và chúng ta bắt buộc phải dùng AI”. Ứng dụng AI vào phân tích mã độc cũng đem lại bước tiến vượt bậc. Nếu trước đây việc giải mã có thể mất hàng tuần, nay chỉ cần vài phút. Nhưng ông Sơn cảnh báo: “Nó không phải là một cái gì đấy có thể gọi là xử lý tất cả mọi vấn đề của doanh nghiệp, tổ chức của chúng ta”.

Để minh họa sự ảo tưởng trong cách tiếp cận, ông dùng hình ảnh sinh động: “Nếu như chúng ta không cẩn thận thì chúng ta đang nhìn AI giống như là thầy bói xem voi… AI nó là con voi rất là to nhưng mà chúng ta không có cái khả năng dùng nó thì đâu đó chúng ta chỉ thấy nó như cái cột đình hay là như chổi để mà thôi".

Ba nút thắt: Con người - Công nghệ - Tài chính

Cùng vấn đề đó, ông Vũ Ngọc Sơn chỉ ra ba rào cản cốt lõi đang khiến AI khó đi vào thực tiễn: con người, công nghệ và tài chính.

Con người là điểm yếu lớn nhất. Việt Nam đang thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực vừa am hiểu an ninh mạng, vừa thành thạo dữ liệu và AI. Tình trạng thiếu hụt nhân lực đa kỹ năng khiến doanh nghiệp dễ lúng túng, phụ thuộc vào tư vấn bên ngoài. Theo ông Vũ Ngọc Sơn, việc tìm được một chuyên gia hội tụ cả hai yếu tố, giỏi cả an ninh mạng và khoa học dữ liệu, AI ở Việt Nam hiện giờ vẫn chưa nhiều, kể cả trên thế giới cũng không có sẵn.

Công nghệ là nút thắt thứ hai. Phần lớn mô hình AI hiện nay được nhập từ nước ngoài. Doanh nghiệp Việt không kiểm soát được dữ liệu huấn luyện. “Nếu chúng ta muốn dùng thì chúng ta sẽ phải đào tạo lại bằng các cái dữ liệu của chúng ta. Và cái khó khăn đối với các nghiệp nhỏ, các tổ chức nhỏ là không có đủ dữ liệu để mà đào tạo”.

Tài chính là rào cản lớn không kém. Đầu tư hạ tầng phần cứng, đặc biệt GPU, đang là cuộc chạy đua toàn cầu. Doanh nghiệp Việt khó lòng cạnh tranh. “Muốn mua chưa chắc đã mua được. Cái thứ hai là muốn mua chưa chắc chúng ta đã có đủ tiền”.

Nhiều dự án khởi đầu đầy hứng khởi nhưng nhanh chóng đổ vỡ khi bước vào vận hành thực tế. “Nó có thể giải quyết được 90% công việc nhưng để 10% còn lại, nó lại là một câu chuyện rất lớn và không nhiều doanh nghiệp tổ chức có thể theo đến cùng”.

Trước bộ ba thách thức ấy, ông Vũ Ngọc Sơn cho rằng AI vẫn là xu hướng tất yếu, nhưng cách tiếp cận sẽ quyết định thành công hay thất bại. Không được ủy quyền cho AI, và cần phải kết hợp giữa AI và con người, nó sẽ hình thành cái bức tường phòng thủ hiệu quả hơn.

Điều quan trọng hơn cả là đầu tư vào nhân sự. Khi con người và quy trình được chuẩn hóa, AI mới phát huy giá trị. Nếu nền tảng không tốt, AI chỉ phóng đại thêm những lỗ hổng vốn có.Với doanh nghiệp nhỏ, lựa chọn khả thi nhất là tập trung vào “bài toán ngách” - những lĩnh vực đặc thù mà các tập đoàn lớn không bao phủ hết.

Thông điệp cuối cùng mà ông Vũ Ngọc Sơn nhấn mạnh là: AI không phải con đường dễ dàng. Nó có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội, nhưng cũng có thể trở thành cái bẫy tiêu tốn nguồn lực nếu doanh nghiệp tiếp cận sai. Và nếu chúng ta cuốn theo cái đó thì đôi khi nó sẽ vừa tốn tiền, nó lại vừa không hiệu quả. 

Trong bức tranh này, AI vừa mở ra cơ hội lớn, vừa tiềm ẩn nguy cơ khôn lường. Doanh nghiệp Việt Nam, nếu muốn không bị bỏ lại, cần một chiến lược tỉnh táo: đầu tư cho con người, chuẩn hóa quy trình, lựa chọn lĩnh vực phù hợp và triển khai AI từng bước. Chỉ như vậy, AI mới thực sự trở thành “vũ khí sắc bén” để bảo vệ an ninh mạng, thay vì biến thành “chiếc gương phóng đại” những điểm yếu cố hữu.

Thu Uyên