AI - động lực mới của phát triển và thách thức an ninh số

Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn dừng ở nghiên cứu hàn lâm mà đã trở thành công nghệ cốt lõi cho sự phát triển quốc gia. Phát biểu khai mạc Hội thảo “AI & Cybersecurity - Kiến tạo tương lai bảo mật thông minh” ngày 17/9/2025, Trung tướng Nguyễn Minh Chính, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, nhấn mạnh: “Chúng ta đang chứng kiến một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, khi trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là công nghệ của tương lai, mà đã và đang trở thành động lực cốt lõi cho tiến trình đổi mới, phát triển và hội nhập của mỗi quốc gia”.

Trung tướng Nguyễn Minh Chính, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia chia sẻ tại Hội thảo "AI & cubersecurity - Kiến tạo tương lai bảo mật thông minh". Ảnh Nguyễn Cường.

Việt Nam đã thể hiện tầm nhìn chiến lược khi sớm ban hành các chủ trương lớn: Nghị quyết số 52, Nghị quyết số 57, Đề án 06, Chiến lược dữ liệu quốc gia. Lần đầu tiên, AI được luật hóa trong Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 - một bước ngoặt để hình thành hành lang pháp lý. Bên cạnh đó, Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030 và Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050 đã được phê duyệt, đặt nền móng cho phát triển công nghệ tự chủ gắn liền với chủ quyền số.

AI đang thâm nhập sâu vào mọi lĩnh vực. Tại Việt Nam, từ dịch vụ công, y tế, giáo dục, ngân hàng cho tới các đô thị thông minh, AI giúp tối ưu quy trình, nâng cao năng suất, cải thiện trải nghiệm. Các ước tính quốc tế cho thấy AI có thể đóng góp tới 12% GDP vào năm 2030, tương đương gần 80 tỷ USD.

Tuy nhiên, song hành với lợi ích là thách thức an ninh. Trung tướng Nguyễn Minh Chính cảnh báo: “Trong khi cộng đồng khoa học và doanh nghiệp đang nỗ lực phát triển các hệ thống AI vì lợi ích, thì cũng đang xuất hiện xu hướng lạm dụng AI để phục vụ mục đích vi phạm pháp luật”.

Tội phạm mạng có thể tạo mã độc, giả mạo giọng nói, khuôn mặt, văn bản để lừa đảo, tấn công dữ liệu, phá hoại uy tín tổ chức, thậm chí gây bất ổn quốc gia. Ông nhấn mạnh: “Trong không gian mạng hiện nay, dữ liệu là ‘tài nguyên’, thuật toán là ‘quyền lực’ và AI đã trở thành ‘vũ khí mềm’ mang sức mạnh định hình thực tại”.

Ba trụ cột để phát triển AI bền vững và an toàn

Để giải quyết đồng thời bài toán phát triển và an ninh, Trung tướng Nguyễn Minh Chính đưa ra ba trụ cột nền tảng: thể chế, công nghệ và nguồn nhân lực.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh Nguyễn Cường

Thứ nhất là thể chế. Ông nhấn mạnh: “Không chỉ để quản lý những gì đang diễn ra, thể chế cần được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, đủ khả năng định hướng và dẫn dắt sự phát triển của trí tuệ nhân tạo trong tương lai”. Điều đó có nghĩa, Việt Nam cần sớm hoàn thiện Luật AI, ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định đạo đức, cơ chế kiểm định, chứng nhận và giám sát chặt chẽ.

Thứ hai là công nghệ. Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái công nghệ toàn diện, từ thuật toán, hạ tầng điện toán đám mây, chip bán dẫn đến bảo mật dữ liệu. Quan trọng hơn, theo Trung tướng Nguyễn Minh Chính: “Công nghệ phải gắn chặt với an ninh mạng ngay từ khâu thiết kế, để không chỉ phát triển nhanh, mà còn phát triển bền vững, an toàn và tự chủ - cả trong hiện tại lẫn trong những thế hệ công nghệ tiếp theo”.

Thứ ba là nguồn nhân lực. Đây được coi là yếu tố then chốt. Ông khẳng định: “Từ nhà nghiên cứu, kỹ sư, chuyên gia an ninh mạng đến nhà quản lý và người sử dụng - tất cả đều cần được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng, đạo đức và ý thức pháp luật. Họ không chỉ là những người kiến tạo và vận hành hệ thống AI, mà còn là lực lượng nòng cốt trong việc phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với các loại tội phạm công nghệ cao trên không gian mạng”.

Ngoài ra, Trung tướng Nguyễn Minh Chính nhấn mạnh tới vai trò của con người trong kỷ nguyên AI: “Trong một thế giới vận hành bằng thuật toán, chính con người vẫn là yếu tố quyết định giá trị, phương hướng và giới hạn của công nghệ”.

Phát triển AI, theo Trung tướng Nguyễn Minh Chính, không chỉ là bài toán công nghệ: “Phát triển AI không chỉ là một nhiệm vụ khoa học công nghệ, mà còn là bài toán chính trị, chiến lược và đạo đức”. Điều này đồng nghĩa Việt Nam cần tiếp cận AI từ cả ba góc độ: công nghệ - quản trị - đạo đức.

Ở góc nhìn quốc tế, nhiều quốc gia đã đưa ra khung pháp lý để điều tiết AI và bảo mật, từ Đạo luật AI của Liên minh châu Âu (EU AI Act) tới chiến lược AI quốc gia của Singapore, Mỹ, Hàn Quốc. Điểm chung là đặt an ninh và đạo đức vào trung tâm, đảm bảo AI phát triển vì con người. Việt Nam, với nền tảng chính sách hiện có, hoàn toàn có thể tận dụng cơ hội để bứt phá, đồng thời giữ vững an ninh quốc gia trong không gian số.

Hội thảo “AI & Cybersecurity - Kiến tạo tương lai bảo mật thông minh” được tổ chức lần này là minh chứng cho tầm nhìn đó: kết nối nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp để cùng chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận giải pháp và thúc đẩy hợp tác.

Trung tướng khẳng định, “Nếu làm tốt, Việt Nam có thể vừa tận dụng được sức mạnh vô hạn của AI, vừa chủ động ứng phó với các thách thức chưa thể dự báo”. Đây không chỉ là lời cảnh tỉnh, mà còn là định hướng hành động để Việt Nam xây dựng một tương lai số an toàn, thông minh và tự chủ.

Từ “tài nguyên” dữ liệu đến “vũ khí mềm” AI, thách thức an ninh mạng đặt ra cho Việt Nam trong kỷ nguyên số chưa từng lớn đến vậy. Trung tướng Nguyễn Minh Chính không chỉ nêu ra hiện trạng, mà còn chỉ rõ con đường: phát triển AI phải gắn liền với bảo mật, dựa trên ba trụ cột thể chế - công nghệ - con người, và đặt trong tầm nhìn chiến lược - chính trị - đạo đức.

Nếu đi đúng hướng, Việt Nam có thể biến thách thức thành cơ hội: vừa khai thác sức mạnh của AI để phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền số, củng cố vị thế quốc gia trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Thu Uyên