Dữ liệu cá nhân bao gồm thông tin định danh (Họ tên, số CMND/CCCD, địa chỉ, số điện thoại, email); Thông tin tài chính (Số tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng); Dữ liệu nhạy cảm (Vân tay, nhận diện khuôn mặt, thông tin sức khỏe, vị trí địa lý).

Bảo vệ dữ liệu cá nhân mang lại lợi ích gì?

Bảo vệ quyền riêng tư: Dữ liệu cá nhân thể hiện bạn là ai, bạn ở đâu, bạn làm gì. Nếu bị lộ, bạn có thể bị theo dõi, làm phiền, hoặc kiểm soát mà không biết. Ví dụ: Kẻ xấu biết bạn đang đi du lịch (từ bài đăng mạng xã hội) sẽ lợi dụng để trộm cắp nhà cửa…

Tránh mất mát tài chính: Dữ liệu như số thẻ tín dụng, tài khoản ngân hàng nếu bị lộ có thể bị dùng để mua hàng trái phép; rút tiền, vay tiền, mở tài khoản mạo danh (Ví dụ: Hacker chiếm email → reset mật khẩu ngân hàng → chuyển tiền ra ngoài.)

Ngăn chặn mạo danh, lừa đảo: Thông tin như CMND, số điện thoại, ảnh chân dung có thể bị dùng để mạo danh bạn vay tiền, mở tài khoản; Gửi tin nhắn lừa đảo người quen của bạn (Ví dụ: Người lạ lấy hình ảnh bạn từ Facebook → giả danh bạn nhắn bạn bè vay tiền.)

Bảo vệ danh tiếng và công việc: Thông tin nhạy cảm (hình ảnh, tin nhắn riêng tư, lịch sử truy cập) nếu bị lộ có thể gây ảnh hưởng đến hình ảnh cá nhân; Gây tổn hại trong công việc, quan hệ xã hội (Ví dụ: Lộ email công việc chứa thông tin nội bộ → ảnh hưởng đến uy tín công ty và bạn.)

Tuân thủ pháp luật: Nhiều quốc gia có luật bảo vệ dữ liệu cá nhân (ví dụ: GDPR - châu Âu, Luật An ninh mạng - Việt Nam); Việc để lộ hoặc xử lý sai dữ liệu cá nhân có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý.

Nhận diện nguy cơ

Để bảo vệ dữ liệu cá nhân, điều quan trọng đầu tiên là cần nhận diện những nguy cơ thường gặp đối với vấn đề này. Đó là việc rò rỉ thông tin từ ứng dụng/web không an toàn ; Lừa đảo qua email, tin nhắn giả mạo; Mất điện thoại hoặc máy tính chứa dữ liệu; Bị cài mã độc hoặc phần mềm gián điệp; Mạng Wi-Fi công cộng không bảo mật.

Những việc cần làm

Dưới đây là những điều bạn cần biết và thực hiện để tự bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình và gia đình:

Bảo vệ thiết bị cá nhân: Cài mật khẩu, vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt cho điện thoại, máy tính; Bật mã hóa dữ liệu nếu có thể (ví dụ: FileVault cho macOS, BitLocker cho Windows); Cập nhật hệ điều hành và ứng dụng thường xuyên.

Quản lý mật khẩu: Không dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản; Sử dụng mật khẩu mạnh (bao gồm chữ hoa, thường, số, ký tự đặc biệt); Cài trình quản lý mật khẩu (LastPass, 1Password, Bitwarden...); Bật xác thực 2 yếu tố (2FA) cho các tài khoản quan trọng (Google, Facebook, ngân hàng...).

Cẩn thận khi dùng internet: Không truy cập các đường link, file đính kèm từ email lạ hoặc nghi ngờ; Không nhập thông tin cá nhân trên các trang web không có https://; Không dùng Wi-Fi công cộng để đăng nhập tài khoản quan trọng (nếu dùng, hãy sử dụng VPN); Quản lý quyền truy cập của ứng dụng; Xem lại và thu hồi quyền truy cập không cần thiết (vị trí, micro, danh bạ...); Chỉ cài ứng dụng từ nguồn chính thức (App Store, Google Play); Xóa dữ liệu khi không cần; Xóa vĩnh viễn dữ liệu khi bán, cho hoặc bỏ thiết bị; Xóa các tài khoản, ứng dụng không còn dùng.

Bạn cũng cần đọc kỹ chính sách quyền riêng tư khi dùng app hoặc dịch vụ mới; Cảnh giác với các "trò chơi" hay "khảo sát" trên mạng yêu cầu thông tin cá nhân.