Nhiều sản phẩm deepfake hiện nay được đánh giá là "gần như không thể phân biệt với nội dung thật"

Chỉ với vài chục giây dữ liệu giọng nói hoặc hình ảnh, kẻ xấu có thể tái tạo lời phát biểu giả của lãnh đạo, mệnh lệnh giả của cơ quan Nhà nước, thậm chí dựng lên các sự kiện hoặc cuộc họp chưa từng xảy ra. Trong khi trước đây để tạo ra tin giả phải tốn hàng giờ hoặc nhiều ngày, deepfake giúp kẻ xấu làm điều đó chỉ trong vài phút, đồng thời tốc độ lan truyền theo thuật toán mạng xã hội khiến mức thiệt hại nhân lên theo cấp số nhân.

Hậu quả nghiêm trọng từ deepfake

Đã có nhiều quốc gia gánh chịu những hậu quả đau lòng do deepfake gây ra. Không ít chính trị gia bị dựng video phát ngôn sai lệch, làm dấy lên hoang mang trong dư luận; các doanh nghiệp mất hàng triệu USD khi lãnh đạo “giả” yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại; trong một số cuộc xung đột căng thẳng, công nghệ deepfake còn là công cụ tuyên truyền, gieo rắc tâm lý hoảng loạn chiến thuật cho lực lượng tham chiến. Đáng lo ngại là kỹ thuật deepfake ngày càng phát triển tinh vi, mặt thật và giả gần như không phân biệt được bằng mắt thường hay tai nghe, ngay cả với những người dày dạn kinh nghiệm. Các chuyên gia cảnh báo rằng trong thế hệ “chiến tranh thông tin” hiện đại, deepfake có thể là “tiếng súng đầu tiên” mở màn nhiều cuộc xung đột.

Đối với Việt Nam, ngoài nguy cơ lừa đảo cá nhân, deepfake còn là mối đe dọa nghiêm trọng từ các hoạt động chống phá tổ chức. Các thế lực thù địch có thể giả mạo phát biểu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước nhằm kích động, chia rẽ và bôi nhọ; dựng video “mệnh lệnh quân sự”, hình ảnh xuyên tạc hoạt động của quân đội, công an phục vụ mục đích chống phá lâu dài; tung tin giả bịa đặt sự cố, an ninh, thiên tai, gây rối loạn tâm lý dân cư. Dạng tấn công “không tiếng súng” này có thể làm suy yếu niềm tin xã hội, tạo ra hỗn loạn nhận thức - điều mà các thế lực thù địch luôn mong muốn.

Ảnh hưởng nặng nề từ deepfake

Vấn đề lớn nhất không nằm ở máy móc mà ở tâm lý tiếp nhận của người dùng. Chúng ta thường tin tưởng những gì “thấy bằng mắt, nghe bằng tai”, đặc biệt là những video giả mạo gắn liền với các sự kiện nóng hổi. Trước tốc độ lan truyền nhanh của mạng xã hội, một video deepfake phát tán vào lúc nửa đêm có thể gây hoang mang trên diện rộng chỉ trong vài tiếng, trong khi nỗ lực đính chính và gỡ bỏ luôn đến chậm trễ. Theo các chuyên gia, “sự hoang mang luôn chạy trước sự thật” chính là lý do deepfake trở thành vũ khí thông tin vô cùng nguy hiểm.

Deepfake “tiến hóa” nhanh chóng nhờ ba yếu tố chính. Thứ nhất là sức mạnh của AI gia tăng đã giúp chỉ với vài bức ảnh hoặc đoạn ghi âm ngắn là có thể tái tạo gương mặt và giọng nói gần như nguyên bản. Cùng với đó là lượng dữ liệu công khai khổng lồ trên mạng của các cá nhân, người nổi tiếng, các tổ chức là “nguồn nguyên liệu” tối ưu để các đối tượng xấu khai thác. Cuối cùng thì công cụ tạo deepfake không còn giới hạn cho “hacker chuyên nghiệp” mà đã xuất hiện rộng rãi dưới dạng ứng dụng phổ thông, cho phép tạo video giả nhanh chóng chỉ trong 60-90 giây.

Nhờ những yếu tố này, bất kỳ ai thiếu cảnh giác cũng có thể tạo ra nội dung nguy hiểm và khó kiểm soát.

Xây dựng “lằn ranh đỏ” bảo vệ cộng đồng

Để giữ an toàn trong không gian số, cần sự chủ động phối hợp từ nhiều phía:

• Cơ quan quản lý cần xây dựng hành lang pháp lý chặt chẽ để xử lý sản phẩm deepfake; tăng cường năng lực giám sát, phát hiện và phối hợp với các nền tảng mạng xã hội trong việc bóc gỡ nội dung độc hại.

• Báo chí và truyền thông phải nhanh chóng cung cấp thông tin chính xác, thực hiện kiểm chứng mạnh mẽ, hướng dẫn người dân nhận biết video nghi vấn, đồng thời lên tiếng phản bác kịp thời các sản phẩm deepfake liên quan chính trị và an ninh quốc phòng.

• Người dân cần nâng cao ý thức, không nên chia sẻ vội vàng những video chưa được kiểm chứng, biết nhận diện các dấu hiệu bất thường về ánh sáng, khớp môi, bóng đổ, hoặc âm sắc giọng nói và luôn giữ thái độ tỉnh táo trước các nội dung giật gân hoặc tác động cảm xúc.

Trong thời đại AI, niềm tin là tài sản chiến lược quan trọng. Ai kiểm soát được niềm tin sẽ là người chi phối dư luận; ai làm suy yếu niềm tin sẽ có thể gây ra bất ổn xã hội. Deepfake là một trong những công cụ nguy hiểm nhất tác động đến niềm tin đó, không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia, chủ quyền số và sức đề kháng cộng đồng. Chuỗi chương trình “Lằn Ranh Đỏ - AI” sẽ tiếp tục khai thác sâu vấn đề này, giúp độc giả tự bảo vệ trước những “ảo ảnh” do AI tạo ra.

Khôi Nguyên