Phản ứng nhanh - yếu tố sống còn của doanh nghiệp

Theo báo cáo của National Cybersecurity Association (NCA), có tới 46,15% tổ chức và doanh nghiệp tại Việt Nam đã từng trải qua ít nhất một cuộc tấn công mạng. Đáng lo hơn, tại Hội nghị Thượng đỉnh CIO CSO Việt Nam 2025, các chuyên gia công bố rằng chỉ trong nửa đầu năm 2025, đã có 191 vụ rò rỉ dữ liệu, với hơn 8,5 triệu tài khoản người dùng bị xâm phạm.

Doanh nghiệp là nơi lưu trữ khối lượng khổng lồ các thông tin nhạy cảm như hồ sơ khách hàng, dữ liệu định vị, hợp đồng và tài liệu tài chính...Một sự cố rò rỉ có thể kéo theo hệ lụy pháp lý, kinh tế, và ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín với khánh hàng. Do đó, khả năng phản ứng nhanh khi sự cố xảy ra trở thành yếu tố sống còn của doanh nghiệp.

Hệ thống dữ liệu của doanh nghiệp bị rò rỉ, kéo theo nhiều hệ luỵ khôn lường (Ảnh minh hoạ)

Một ví dụ điển hình gần đây cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề là vụ việc Cơ quan Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) bị nghi ngờ tấn công mạng vào ngày 11/9/2025. Hacker tuyên bố đã truy cập trái phép vào hệ thống và chiếm được hơn 160 triệu bản ghi dữ liệu. Mặc dù sau đó, nhà chức trách Trung Quốc đã xác nhận mức độ rò rỉ “không nghiêm trọng như tin đồn”, nhưng vụ việc vẫn khiến dư luận dậy sóng, cho thấy mức độ rủi ro cực cao trong hệ thống dữ liệu quốc gia.

"Trong bối cảnh đó, không khó để hình dung điều gì sẽ xảy ra nếu một doanh nghiệp, vốn nắm giữ toàn bộ thông tin khách hàng, số tài khoản, hợp đồng và dữ liệu, đặc biệt các doanh nghiệp bất động sản - rơi vào tình huống tương tự", một chuyên gia bất động sản đánh giá.

Theo thống kê từ cơ quan chức năng và hiệp hội, Việt Nam từng ghi nhận khoảng 659.000 cuộc tấn công mạng, trong đó 14,59% là tấn công mã độc tống tiền (ransomware).

Những con số này không còn là cảnh báo chung chung. Nó là lời nhắc thực tế rằng, bất kỳ doanh nghiệp nào thiếu quy trình ứng phó, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản với hệ thống IoT ngày càng phức tạp, đều có thể trở thành nạn nhân tiếp theo.

Làm gì khi phát hiện hệ thống bị xâm nhập

Theo các chuyên gia an ninh mạng, khi phát hiện dấu hiệu xâm nhập, trong 24 giờ đầu tiên là yếu tố then chốt. Hãy cô lập hệ thống bị nghi ngờ, ngắt kết nối internet và mạng nội bộ để khoanh vùng khu vực xâm nhập.

Việc “khởi động lại hệ thống” vội vàng có thể khiến mất dấu vết, gây khó khăn cho công tác điều tra. Ngay lúc đó, doanh nghiệp cần kích hoạt đội phản ứng sự cố (Incident Response Team), đồng thời báo cáo cho lãnh đạo và cơ quan chức năng để được hướng dẫn xử lý.

Tiếp theo là giai đoạn giám định và truy vết, xác định nguyên nhân, phạm vi và kênh xâm nhập. Có thể là lừa đảo, phần mềm độc hại, lỗ hổng IoT hay truy cập nội bộ. Việc lưu lại toàn bộ “log truy cập”, hoạt động bất thường và file lạ là bằng chứng quan trọng cho công tác điều tra, giúp xác định IP, VPN hay công cụ hacker sử dụng.

Trong trường hợp dữ liệu cá nhân khách hàng bị rò rỉ, doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, trong đó quy định rõ trách nhiệm thông báo cho người dùng bị ảnh hưởng.

Đặc biệt, một trong những yếu tố thường bị doanh nghiệp xem nhẹ là truyền thông sau sự cố. Sau sự cố, doanh nghiệp cần minh bạch thông tin, thông báo cho khách hàng về phạm vi ảnh hưởng và phương án khắc phục.

"Sự im lặng hoặc che giấu chỉ khiến khủng hoảng kéo dài và uy tín sụp đổ nhanh hơn. Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng, doanh nghiệp minh bạch và phản ứng kịp thời thường khôi phục được niềm tin nhanh gấp đôi so với các đơn vị giấu giếm sự cố", chuyên gia an ninh chia sẻ.

Ngoài ra, chuyên gia an ninh mạng cũng khuyến cáo, chỉ có biện pháp phòng ngừa là chiến lược cốt lõi. Việc kiểm định định kỳ hệ thống, thay đổi mật khẩu mặc định, phân quyền chặt chẽ, và tách biệt hạ tầng IoT khỏi mạng lưu trữ dữ liệu chính là những biện pháp cơ bản nhưng cực kỳ hiệu quả.

Đồng thời, mỗi doanh nghiệp cần xây dựng sẵn “Cẩm nang ứng phó sự cố - Incident Playbook” cho từng tình huống: bị ransomware, DDos, giả mạo website, hay rò rỉ thông tin khách hàng. Tập huấn định kỳ, diễn tập mô phỏng sự cố là cách để đảm bảo đội ngũ không bị động khi khủng hoảng thực sự xảy ra.

"Trong thời đại số, không ai hay bất cứ doanh nghiệp nào đều an toàn tuyệt đối. Việc ứng phó an ninh mạng không còn là trách nhiệm riêng của bộ phận IT, mà là bài kiểm tra tổng thể cho năng lực quản trị, sự minh bạch và trách nhiệm của cả hệ thống. Việc rò rỉ dữ liệu không chỉ là sự cố kỹ thuật, mà là lời cảnh tỉnh về sự sống còn doanh nghiệp trong kỷ nguyên kết nối", một chuyên gia an ninh khuyến cáo.

Đối với người dân, việc thay đổi mật khẩu mặc định, bật xác thực hai lớp, thường xuyên cập nhật phần mềm quản lý nhà thông minh hay hệ thống camera, không chỉ là khuyến nghị mà là hành động bắt buộc. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường như thiết bị tự động kích hoạt, báo động giả, hay truy cập lạ, cần báo ngay cho ban quản lý tòa nhà hoặc cơ quan chức năng. 

Nguyễn Tiệp